Brahma Purana — Krishna Slays the False Vasudeva and Burns Varanasi with the Sudarshana Chakra, Shloka 5
Devanagari script
स मेने वासुदेवो ऽहम् अवतीर्णो महीतले नष्टस्मृतिस् ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् अचीकरत् दूतं च प्रेषयाम् आस स कृष्णाय द्विजोत्तमाः //
Translation
अत्र पञ्चमः श्लोकः—देवर्षिपितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, शुद्धचित्तः सन् कथां शृणुयात्।
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (demonstrative pronoun)
menethought/considered
mene:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootman (मन् धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
vāsudevaḥVāsudeva
vāsudevaḥ:
Pratijna/Complement (विधेय/Complement)
TypeNoun
Rootvāsudeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय-नाम (predicate nominative)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
avatīrṇaḥdescended/incarnated
avatīrṇaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeVerb
Rootava√tṝ (अव√तॄ धातु) + kta (क्त)
Formक्त-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
mahītaleon the earth’s surface
mahītale:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmahītala (महीतल प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मही + तल), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
naṣṭa-smṛtiḥone whose memory was lost
naṣṭa-smṛtiḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootnaṣṭa (नष्ट कृदन्त) + smṛti (स्मृति प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘यस्य स्मृतिः नष्टा सः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्
tataḥthereupon/therefore
tataḥ:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Roottatas (ततः अव्यय)
Formअव्यय, अपादान/हेतु-अर्थे (thereupon/therefore)
sarvameverything
sarvam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsarva (सर्व प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ‘अचīकरत्’ इत्यस्य कर्म
viṣṇu-cihnamthe marks/emblems of Viṣṇu
viṣṇu-cihnam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootviṣṇu (विष्णु प्रातिपदिक) + cihna (चिह्न प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘विष्णोः चिह्नम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘sarvam’ इत्यस्य विशेषणवत्/विशेष्य-भावः
acīkarathad made/caused to be made
acīkarat:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative-like reduplication form (चिकीर्षा/अचीकॢपत्-प्रयोगः)
dūtama messenger
dūtam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdūta (दूत प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
preṣayāmsent
preṣayām:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpreṣaya (प्रेषय causative stem from √iṣ/√preṣ) (धातु-प्रत्यय)
Formलिट् (Perfect) periphrastic component / causative infinitive-like form; here with ‘āsa’ forming periphrastic perfect: ‘preṣayām āsa’ = sent
āsadid/was (auxiliary)
āsa:
Kriya (क्रिया/Auxiliary)
TypeVerb
Rootās (आस् धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; सहायकक्रिया (auxiliary)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (तद् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kṛṣṇāyato Kṛṣṇa
kṛṣṇāya:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootkṛṣṇa (कृष्ण प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन
dvijottamāḥO best of Brahmins
dvijottamāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootdvija (द्विज प्रातिपदिक) + uttama (उत्तम प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘उत्तमाः द्विजाः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative sense)
Speaker
Vyāsa narrating to the sages