Brahma Purana — Apsaroyugam Tirtha: The Confluence that Grants Worldly Enjoyment and Liberation, Shloka 14
Devanagari script
ब्रह्मोवाच तथेत्य् उक्ते सहस्राक्षे ते आगत्य महानदीम् ददृशाते तपस्यन्तं विश्वामित्रं महामुनिम् //
Translation
अत्र श्लोकस्य मूलपाठो न प्रदत्तः; अतः केवलं “१४” इति सङ्ख्यां दृष्ट्वा यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते।
Word by Word
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
tathāso/thus
tathā:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
iti‘thus’ (quoting)
iti:
Vacana-marker (वचनचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/निदर्शन-अव्यय (quotative particle)
uktewhen it was said
ukte:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (this) was said’
sahasra-akṣeO thousand-eyed one (Indra)
sahasra-akṣe:
Sambodhana/Adhikarana (सम्बोधन/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक) + akṣi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; बहुव्रीहि (one whose eyes are a thousand) संबोधन/अधिकरण-प्रयोगः (addressed/locative)
tethey two
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा (1st), द्विवचन
āgatyahaving come
āgatya:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-gam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; ‘having come’
mahā-nadīmthe great river
mahā-nadīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + nadī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन
dadṛśātethey two saw
dadṛśāte:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन
tapasyantamperforming austerity
tapasyantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottapasya (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुल्लिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्
viśvāmitramViśvāmitra
viśvāmitram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootviśvāmitra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; नाम (proper noun)
mahā-munimthe great sage
mahā-munim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + muni (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन
Speaker
Brahmā narrating; implied: Indra commands the Apsarases