Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 12

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Meets Lord Śiva: Devotee as Living Tīrtha and the Lord’s Māyā

आत्मन्यपि शिवं प्राप्तं तडित्पिङ्गजटाधरम् । त्र्यक्षं दशभुजं प्रांशुमुद्यन्तमिव भास्करम् ॥ ११ ॥ व्याघ्रचर्माम्बरं शूलधनुरिष्वसिचर्मभि: । अक्षमालाडमरुककपालं परशुं सह ॥ १२ ॥ बिभ्राणं सहसा भातं विचक्ष्य हृदि विस्मित: । किमिदं कुत एवेति समाधेर्विरतो मुनि: ॥ १३ ॥

ātmany api śivaṁ prāptaṁ taḍit-piṅga-jaṭā-dharam try-akṣaṁ daśa-bhujaṁ prāṁśum udyantam iva bhāskaram

व्याघ्रचर्माम्बरं शूलधनुरिष्वसिचर्मभिरक्षमालाडमरुककपालपरशुभिश्च समलङ्कृतं शिवं हृदि सहसा ददर्श। तस्य तेजोऽरुणोदयभास्करवत्; तं दृष्ट्वा मुनिः विस्मितोऽभूत्, समाधेर्विरतः ‘कुत एष आगतः’ इति मनसा पप्रच्छ।

आत्मनिin himself
आत्मनि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अपिalso, even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), अर्थः—‘also/even’
शिवम्Śiva
शिवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
प्राप्तम्attained, obtained
प्राप्तम्:
कर्मणि-विशेषण (Object qualifier)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative), एकवचन; अर्थः—‘obtained/attained/seen as attained’
तडित्पिङ्गजटाधरम्bearing tawny matted locks like lightning
तडित्पिङ्गजटाधरम्:
कर्मणि-विशेषण (Qualifier of object ‘Śiva’)
TypeAdjective
Rootतडित् (प्रातिपदिक) + पिङ्ग (प्रातिपदिक) + जटा (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formसमासः—तत्पुरुष (determinative): ‘तडित्-पिङ्गा जटा यस्य सः’ (having lightning-tawny matted hair); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्र्यक्षम्three-eyed
त्र्यक्षम्:
कर्मणि-विशेषण
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
Formसमासः—द्विगु (numerical): ‘त्रीणि अक्षीणि यस्य’ (three-eyed); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दशभुजम्ten-armed
दशभुजम्:
कर्मणि-विशेषण
TypeAdjective
Rootदश (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
Formसमासः—द्विगु: ‘दश भुजाः यस्य’ (ten-armed); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रांशुम्tall, lofty
प्रांशुम्:
कर्मणि-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अर्थः—‘tall/lofty’
उद्यन्तम्rising
उद्यन्तम्:
कर्मणि-विशेषण
TypeAdjective
Rootउद् + या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (Present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अर्थः—‘rising’
इवlike, as if
इव:
सम्बन्ध/निपात (Comparative)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
भास्करम्the sun
भास्करम्:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Ś
Śiva (Lord Śiva)

FAQs

This verse lists Śiva’s distinctive emblems—trident, ḍamaru, skull, axe, and tiger-skin—presenting him as the powerful lord of ascetics and the divine protector who carries weapons and sacred insignia.

In this chapter’s vision, Śiva is revealed in a majestic, awe-inspiring form; the weapons signify his cosmic authority and protection, while the tiger-skin marks his renunciation and mastery over primal forces.

It encourages reverence for disciplined spirituality: cultivate steadiness (like a yogī), simplicity (renunciation), and inner strength to protect your values while remaining devoted.