Sutra 13
Devanagari script
अरन्ध्रव्यसनो वा ज्यायान्दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामो दूष्यदण्डं प्रवासयितुकामो दूष्यदण्डमावाहयितुकामो वा पीडनीयमुच्छेदनीयं वा हीनेन व्यथयितुकामः संधिप्रधानो वा कल्याणबुद्धिर्हीनं लाभं प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.७.१३ ॥
Transliteration
arandhravyasano vā jyāyān durārabdhakarmāṇaṃ bhūyaḥ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmo dūṣyadaṇḍaṃ pravāsayitukāmo dūṣyadaṇḍam āvāhayitukāmo vā pīḍanīyam ucchedanīyaṃ vā hīnena vyathayitukāmaḥ saṃdhipradhāno vā kalyāṇabuddhir hīnaṃ lābhaṃ pratigṛhṇīyāt
Translation
अरन्ध्रव्यसनो वा ज्यायान्दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामो दूष्यदण्डं प्रवासयितुकामो दूष्यदण्डमावाहयितुकामो वा पीडनीयमुच्छेदनीयं वा हीनेन व्यथयितुकामः संधिप्रधानो वा कल्याणबुद्धिर्हीनं लाभं प्रतिगृह्णीयात्।
Word by Word
अरन्ध्रव्यसनःone whose vice/obsession is unremitting (leaves no opening)
अरन्ध्रव्यसनः:
TypeNoun (adjectival)
Rootव्यसन
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; अरन्ध्र- (अ- + रन्ध्र) = ‘without a gap/without loophole’ qualifying व्यसनः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
ज्यायान्superior; stronger; more powerful
ज्यायान्:
TypeAdjective
Rootज्यायस्
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुलनात्मक (comparative)
दुरारब्धकर्माणम्a man whose undertakings are badly begun
दुरारब्धकर्माणम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootकर्मन्
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; दुरारब्ध- ‘badly begun/ill-undertaken’ qualifying कर्माणम्
भूयःagain; further; moreover
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formक्रियाविशेषणम्
क्षयव्ययाभ्याम्by loss and expenditure
क्षयव्ययाभ्याम्:
TypeNoun
Rootक्षय; व्यय
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (प्रयोगानुसारम्) तृतीया द्विवचनम्; instrumental dual ‘by loss and expenditure’
योक्तुकामःdesirous to involve (him)
योक्तुकामः:
TypeVerbal derivative (desiderative adjective)
Rootयुज् (योजने)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुमुन् + काम (योक्तुम् + कामः) = ‘desirous to yoke/apply/engage’
दूष्यदण्डम्a punishable/culpable person (liable to penalty)
दूष्यदण्डम्:
TypeNoun
Rootदूष्य; दण्ड
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘punishment/rod’ connected with दूष्य (corruptible/culpable)
प्रवासयितुकामःdesirous to send into exile
प्रवासयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootप्र-वास् (निवासे/गत्यर्थे caus.)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. प्रवासयितुम् + कामः = ‘wishing to send into exile/banish’
दूष्यदण्डम्a punishable person
दूष्यदण्डम्:
TypeNoun
Rootदूष्य; दण्ड
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; पुनरुक्ति (same object under another alternative)
आवाहयितुकामःdesirous to summon (him)
आवाहयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootआ-वाह् (प्रापणे/आह्वाने caus.)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. आवाहयितुम् + कामः = ‘wishing to summon/call in’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
पीडनीयम्one who should be harassed/oppressed
पीडनीयम्:
TypeGerundive (future passive participle)
Rootपीड् (पीडने)
Formनपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be oppressed/harassed’ (object)
उच्छेदनीयम्one who should be cut off/eliminated
उच्छेदनीयम्:
TypeGerundive (future passive participle)
Rootउत्-छिद् (छेदने)
Formनपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be cut off/destroyed’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
हीनेनby an inferior (person/means)
हीनेन:
TypeAdjective (used substantively)
Rootहीन
Formपुंलिङ्गः तृतीया एकवचनम्; ‘by an inferior (person/means)’
व्यथयितुकामःdesirous to distress/torment
व्यथयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootव्यथ् (पीडने)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. व्यथयितुम् + कामः = ‘wishing to distress/torment’
सन्धिप्रधानःone who gives primacy to treaty/peace
सन्धिप्रधानः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसन्धि; प्रधान
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; ‘one for whom alliance/treaty is primary’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
कल्याणबुद्धिःone of good judgment/intent
कल्याणबुद्धिः:
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; कल्याणा बुद्धिः = ‘good intention/judgment’
हीनम्inferior; lesser
हीनम्:
TypeAdjective
Rootहीन
Formपुंलिङ्गे/नपुंसके द्वितीया एकवचनम्; here qualifying लाभम्
लाभम्gain; profit; advantage
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; कर्म (object)
प्रतिगृह्णीयात्should accept
प्रतिगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootप्रति-ग्रह् (ग्रहणे)
Formविधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; 3rd person singular; ‘should accept’
Entities Mentioned
S
stronger ruler (jyāyān)O
opponent in hard enterpriseD
dūṣya-daṇḍa (corrupt/hostile power-holder)T
targets for pressure (pīḍanīya) or elimination (ucchedanīya)FAQs
It can function as a tool to increase the opponent’s long-run costs (attrition), enable exile/co-optation of dangerous actors, or soften a target for later pressure or removal.