Adhyaya 247
Chapter 247 — पुष्पादिपूजाफलं (Fruits of Worship with Flowers and Other Offerings)
अस्मिन्नध्याये भगवानग्निः विष्णुप्रसादेन सर्वकार्येषु सिद्ध्यर्थं पुष्पादिभिरर्चनाविधिं संक्षेपेण निरूपयति। मालती-मल्लिका-यूथी-पाटला-करवीर-अशोक-कुन्द-तमालपत्र-बिल्व-शमीपत्र-भृङ्गराज-तुलसी(ऋतौ)-वासक-केतकी-कमल-रक्तोत्पलादीनि प्रशस्तानि, अर्क-उन्मत्तक(धत्तूर)-कङ्काञ्च्यादीनि त्याज्यानि चोक्तानि। अनन्तरं दानशास्त्रसम्बन्धेन घृतस्य प्रमाणदानं महापुण्यं, राज्यलाभं, स्वर्गप्राप्तिं च जनयतीति दर्शयन् गृह्योपहारान् राजकीय-दैवफलैः संयोजयति; यथोचितद्रव्यचयनं नियमदानं च वैष्णवभक्त्या सह समृद्धि-धर्मप्रतिष्ठां वर्धयतीति।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वास्त्वादिर्नाम षट्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्पादिपूजाफलं अग्निर् उवाच पुष्पैस्तु पूजनाद्विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिदः मालती मल्लिका यूथी पाटला करवीरकं
इति आग्नेये महापुराणे ‘वास्त्वादिः’ नाम षट्चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः—‘पुष्पादिपूजाफलम्’। अग्निरुवाच—पुष्पैः पूजनात् विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिदः; मालतीं मल्लिकां यूथीं पाटलां करवीरकं च समर्पयेत्।
Verse 2
पावान्तिरतिमुक्तश् च कर्णिकारः कुराण्टकः सेकः उच्यते इति ख पावन्तिकातिमुक्तश्चेति ग कुब्जकस्तगरो नीपो वाणो वर्वरमल्लिका
पावान्तिः अतिमुक्तश्च कर्णिकारः कुराण्टकः—(ख-शाखायां) ‘सेकः’ इत्यपि उच्यते। (ग-शाखायां) ‘पावन्तिका’ इति पाठः। अन्ये पर्यायाः—कुब्जकः तगरः नीपः वाणः वर्वरमल्लिका च।
Verse 3
अशोकस्तिलकः कुन्दः पूजायै स्यात्तमालजं बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गरजस्य तु
पूजायै अशोकस्तिलकः कुन्दश्च प्रशस्यते। तथा तमालपत्रं बिल्वपत्रं शमीपत्रं भृङ्गराजपत्रं च विधीयते।
Verse 4
तुलसीकालतुलसीपत्रं वासकमर्चने केतकीपत्रपुष्पं च पद्मं रक्तोत्पलादिकं
अर्चने तुलसीपत्रं कालतुलसीपत्रं च वासकसहितं समर्पयेत्। केतकीपत्रपुष्पं पद्मं रक्तोत्पलादिकं च दद्यात्।
Verse 5
नार्कन्नोन्मत्तकङ्काञ्ची पूजने गिरिमल्लिका कौटजं शाल्मलीपुष्पं कण्टकारीभवन्नहि
पूजाकालेऽर्कं न चोन्मत्तकपुष्पं न कङ्काञ्चीं प्रयोजयेत्। गिरिमल्लिका प्रशस्ता; तथा कूटजशाल्मलीपुष्पे, कण्टकारी चात्र ग्राह्या।
Verse 6
घृतप्रस्थेन विष्णोश् च स्नानङ्गोकोटिसत्फलं आढकेन तु राजा स्यात् घृतक्षीरैर् दिवं व्रजेत्
घृतस्य प्रस्थदानात् विष्णोः स्नानकोटिसदृशं महत्फलं लभते। आढकदानात् राजा भवेत्; घृतक्षीरदानात् स्वर्गं व्रजेत्।
Frequently Asked Questions
A prescriptive arcana list (what to offer and what to avoid) plus measurable dāna metrics: one prastha of ghee equated to immense Viṣṇu-bath merit, one āḍhaka linked with kingship, and ghee-with-milk linked with heavenly attainment.
It operationalizes bhakti: disciplined offerings and charitable measures become repeatable practices that convert everyday materials into merit, success, and devotional alignment with Viṣṇu.