Adhyaya 308
Chapter 308 — Worship of Tvaritā (त्वरितापूजा)
अग्निर्देवः पूर्वाध्याये त्रैलोक्यमोहिनी-लक्ष्मीपूजां समाप्य तत्क्षणमेव त्वारितोपासनां प्रवर्तयति। स भुक्ति-मुक्त्यर्थं प्रेरक-आज्ञासूत्रयुक्तानि मन्त्राङ्गानि प्रददाति। ततः शिरःपादपर्यन्तं अङ्गन्यासः मन्त्रन्यासश्च, अनन्तरं व्यापकन्यासः विधीयते। ध्याने त्वारिता किरात-शबरीभावयुक्ता त्रिनेत्रा श्यामवर्णा वनमालाभूषिता मयूरपिच्छचिह्नधारिणी सिंहासनस्था वराभयप्रदा इति चिन्त्यते। अष्टविधपीठ-पद्मपूजायां दलक्रमेण अङ्गगायत्रीविन्यासः, अग्रे द्वारशाखयोश्च शक्त्युपचारः, बहिः रक्षकपरिवारश्च निर्दिश्यते। अन्ते योन्याकृतिकुण्डे द्रव्यविशेषैः हवनभेदाः सिद्ध्यर्थं कथ्यन्ते—समृद्धिरक्षा-लोकानुग्रह-सन्तानप्राप्ति तथा शत्रुकर्माणि; जपसंख्या, मण्डलपूजा, दीक्षासम्बद्धानि दान-पञ्चगव्य-चरुविधानानि च समाप्यन्ते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा नाम सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितापूजा अग्निर् उवाच त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान् प्रचोदयात् श्रीप्रणितायै नमः ह्रूं कारायै नमः ॐ खेच हृदयाय नमः खेचर्यै नमः ॐ चण्डायै नमः छेदन्यै नमः क्षेपण्यै नमः स्त्रियै ह्रूं कार्यै नमः क्षेमङ्कर्यै जयायै किङ्कराय रक्ष ॐ त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट् तोतला त्वरिता तूर्णेत्येत्येवं विद्येयमीरिता
इत्याग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजानाम सप्ताधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथाष्टाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—त्वरितापूजा। अग्निरुवाच—त्वरिताङ्गान् समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान्, प्रचोदयात्। श्रीप्रणितायै नमः। ह्रूंकारायै नमः। ॐ खेचहृदयाय नमः। खेचर्यै नमः। ॐ चण्डायै नमः। छेदन्यै नमः। क्षेपण्यै नमः। स्त्रियै नमः। ह्रूंकार्यै नमः। क्षेमङ्कर्यै नमः। जयायै नमः। किङ्कराय रक्ष। ॐ त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट्। तोतला त्वरिता तूर्ण—इत्येवं विद्या प्रोक्ता॥
Verse 2
शिरोभ्रुमस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके उर्वोश् च जानुजङ्घोरुद्वये चरणयोः क्रमात्
शिरसि भ्रूमध्ये मस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके। उर्वोश्च जानुजङ्घयोः कटिद्वये चरणयोः क्रमात् न्यसेत्॥
Verse 3
न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रस्तु समस्तं व्यापकं न्यसेत् पार्वती शवरी चेशा वरदाभयहस्तिका
न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रश्च कृत्वा समस्तं व्यापकं न्यसेत्। पार्वतीं शवरीं चेशां वरदाभयहस्तिकां ध्यायेत्॥
Verse 4
मयूरबलया पिच्छमौलिः किसलयांशुका सिंहासनस्था मायूरवर्हच्छत्रसमन्विता
मयूरबलयाभरणा पिच्छमौलिः किसलयांशुका। सिंहासनस्था मयूरवर्हच्छत्रसमन्विता॥
Verse 5
त्रिनेत्रा श्यामला देवी वनमालाविभूषणा विप्राहिकण्राभरणा चत्रकेयूरभूषणा
देवी त्रिनेत्रा श्यामला च वनमालाविभूषिता। विप्राहिकण्ठाभरणा चत्रकेयूरभूषणा॥
Verse 6
वैश्यनागकटीबन्धा वृषलाहिकृतनूपुरा एवं रूपात्मिका भूत्वा तन्मन्त्रं नियुतं जपेत्
वैश्यनागकटीबन्धा वृषलाहिकृतनूपुरा। एवं रूपात्मिका भूत्वा तन्मन्त्रं नियुतं जपेत्॥
Verse 7
ईशः किरातरूपो ऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी जपेद्ध्यायेत् पूजयेत्तां सर्वसिद्ध्यैविषादिहृत्
ईशः किरातरूपोऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी। जपेद् ध्यायेत् पूजयेत्तां सर्वसिद्ध्यै विषादिहृत्॥
Verse 8
अष्टसिंहासने पूज्या दले पूर्वादिके क्रमात् अङ्गगायत्री प्रणीता हूङ्काराद्या दलाग्रके
अष्टसिंहासने पूज्या दले पूर्वादिके क्रमात्। अङ्गगायत्री प्रणीता हूङ्काराद्या दलाग्रके॥
Verse 9
फट्कारी चाग्रतो देव्याः श्रीवीजेनार्चयेदिमाः लोकेशायुधवर्णास्ताः फट्कारी तु धनुर्धरा
फट्कारी चाग्रतो देव्याः श्रीबीजेनार्चयेदिमाः। लोकेशायुधवर्णास्ताः फट्कारी तु धनुर्धरा॥
Verse 10
जया च विजया द्वास्थे पूज्ये सौवर्णयष्टिके किङ्करा वर्वरी मुण्डी लगुडी च तयोर्वहिः
जया-विजयौ द्वारस्थौ पूज्यौ; तथा पूज्या सौवर्णयष्टिका। तयोर्द्वारयोर्बहिः किङ्करा वर्वरी मुण्डी लगुडी च पूज्याः।
Verse 11
इष्ट्वैवं सिद्धयेद्द्रव्यैः कुण्डे योन्याकृतौ हुनेत् हेमलाभो ऽर्जुनैर् धान्यैर् गोधूमैः पुष्टिसम्पदः
एवं कर्म कृत्वा द्रव्यैः सिद्धिं साधयेत्; योन्याकृतकुण्डे हवनं कुर्यात्। अर्जुनैर्होमात् हेमालाभः, धान्यैर्गोधूमैश्च पुष्टिः सम्पच्च जायते।
Verse 12
यवैर् धान्यैस्तिलैः सर्वसिद्धिरीतिविनाशनम् अक्षैर् उन्मत्तता शत्रोः शाल्मलीभिश् च मारणम्
यवैर्धान्यैस्तिलैश्च सर्वसिद्धिः स्यात्, रीतिविनाशनं च। अक्षैः शत्रोरुन्मत्तता, शाल्मलीद्रव्यैश्च मारणं भवति।
Verse 13
जम्बुभिर्धनधान्याप्तिस्तुष्टिर्नीलोत्पलैर् अपि रक्तात्पलैर् महापुष्टिः कुन्दपुष्पैर् महोदयः
जम्बूफलैर्धनधान्याप्तिः, नीलोत्पलैस्तुष्टिः। रक्तोत्पलैर्महापुष्टिः आरोग्यसमृद्धिश्च; कुन्दपुष्पैर्महोदयः।
Verse 14
मल्लिकाभिः पुरक्षोभः कुमुदैर् जनवर् लभः अशोकैः पुत्रलाभः स्यात् पाटलाभिः शुभाङ्गना
मल्लिकाभिः पुरक्षोभः, कुमुदैर्जनवरलाभः। अशोकैः पुत्रलाभः स्यात्, पाटलाभिः शुभाङ्गना लभ्यते।
Verse 15
आम्रैर् आयुस्तिलैर् लक्ष्मीर्बिल्वैः श्रीश् चम्पकैर् धनम् इष्टं मधुकपुष्पैश् च बिल्वैः सर्वज्णतां लभेत्
आम्रैः समर्पितैः आयुः प्राप्यते; तिलैः लक्ष्मीः; बिल्वफलैः श्रीः; चम्पकपुष्पैः इष्टं धनं लभ्यते। मधूकपुष्पैः बिल्वैश्च समर्पितैः सर्वज्ञतां लभेत्।
Verse 16
त्रिलक्षजप्यात्सर्वाप्तिर्होमाद्ध्यानात्तथेज्यया मण्डले ऽभ्यर्च्य गायत्र्या आहुतीः पञ्चविंशतिम्
त्रिलक्षजप्यात् सर्वाप्तिः; होमात् ध्यानात् तथैव इज्यया च। मण्डलेऽभ्यर्च्य गायत्र्या सह पञ्चविंशतिम् आहुतीः जुहुयात्।
Verse 17
दद्याच्छतत्रयं मूलात् पल्लवैर् दीक्षितो भवेत् पञ्चगव्यं पुरा पीत्वा चरुकं प्राशयेत्सदा
मूलात् शतत्रयं दद्यात्; पल्लवैर् अर्पणेन दीक्षितो भवेत्। पुरा पञ्चगव्यं पीत्वा सदा चरुकं प्राशयेत्।
Frequently Asked Questions
It proceeds from mantra-aṅga recitation to aṅga/mantra-nyāsa across bodily loci, then vyāpaka-nyāsa, Devī dhyāna, eightfold throne-lotus worship with attendants and guardians, and finally homa in a yoni-shaped kuṇḍa with substance-specific outcomes.
The chapter emphasizes tantric ritual engineering: precise nyāsa placement (head-to-feet sequence), structured maṇḍala/throne worship with petal-wise order, and a detailed dravya–phala mapping for homa offerings.
Tvaritā’s mantra-aṅgas are explicitly said to bestow both enjoyment and liberation; the same discipline—purified body via nyāsa, concentrated dhyāna, and dharmically framed worship—supports pragmatic siddhis while orienting the practitioner to spiritual completion.
She is three-eyed and dark-hued, adorned with forest garlands and ornaments, associated with kirāta/śabarī motifs, marked by peacock-feather emblems and a peacock-plume parasol, and enthroned on a lion-seat with varada and abhaya gestures.