Adhyaya 306
Chapter 306 — त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः (Mantras for Enchanting the Three Worlds)
अग्निर्भगवान् त्रैलोक्यमोहनं मन्त्रं निरूपयति, यः चतुर्षु पुरुषार्थेषु सिद्धिं ददाति। ततः तान्त्रिकविधिः क्रमशः—पूर्वपूजा, नियतजपसंख्या, अभिषेकः, द्रव्यविशेषैः संख्यानियतैश्च होमः, ब्राह्मणभोजनं, आचार्यपूजनं च। अनन्तरं देहशुद्धिः—पद्मासनम्, देहशोषण-निग्रहः, दिग्बन्धन-न्यासः (सुदर्शनः), बीजध्यानैर्मलनिष्कासनम्, सुषुम्णया अमृतधाराध्यानम्, प्राणायामः, देहे शक्तिन्यासः। विष्णोः (काम/स्मरभावैः), लक्ष्म्याः, गरुडस्य, आयुधानां च प्रतिष्ठा, पृथगस्त्रमन्त्रैः आयुधपूजा च। अन्ते मुख्यो मन्त्रः “ॐ श्रीं क्रीं ह्रीं हूं…” इति, तर्पणविधयः, आयुष्यवृद्ध्यर्थं उच्चतरजप-होमलक्ष्याणि, तथा राज्य-दीर्घायुष्यार्थं वराहसूत्रस्य परिशिष्टं—अन्तःशुद्धिं फलसाधनं च मन्त्रशास्त्रे दर्शयति।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नारसिंहादिमन्त्रा नाम पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः अग्निर् उवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलिक्यमोहनम् ः ॐ पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फट् हृदयाय नमः कर्षय महाबल हूं फट् अस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन दारय मम वशमानय हूं फट् नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ नमः सङ्गाक्षिण्यायकेन न्यासं मूलवदीरितं
इत्याग्नेये महापुराणे “नारसिंहादिमन्त्रा” नाम पञ्चाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षष्ठाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—“त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः”। अग्निरुवाच—चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलोक्यमोहनं मन्त्रं वक्ष्ये: “ॐ पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फट् हृदयाय नमः। कर्षय महाबल हूं फट् अस्त्राय। त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन दारय मम वशमानय हूं फट् नेत्राय नमः। त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ नमः।” “सङ्गाक्षिणी” आदिभिः मूलवद् न्यासं कुर्यात्।
Verse 2
इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ कृत्वा शतं हुनेत्
इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रं समाप्याभिषिच्य च, कुण्डेऽग्निं देविके वह्नौ प्रतिष्ठाप्य, शतं हुत्वा जुहुयात्।
Verse 3
पृथग्दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः शृतं द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान्
पृथक् दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयःशृतं च जुहुयात्; द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रम् अक्षतान् तिलांश्च होमयेत्।
Verse 4
यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं
यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि च समिच्छतं समिधः सह हुत्वा, पूर्णाहुतिं कृत्वा, शिष्टं सघृतं चरुं प्राशयेत्।
Verse 5
सम्भोज्य विप्रानाचार्यं तोषयेत्सिध्यते मनुः स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं
विप्रान् सम्भोज्याचार्यं च तोषयेत्; एवं मनुः सिद्ध्यते। ततः स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतः यागमन्दिरं प्रविशेत्।
Verse 6
गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम्
गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा विधिना वपुः शोषयेत्। ततः रक्षोघ्न-विघ्नकृद्दिक्षु आदौ सुदर्शनं न्यसेत्।
Verse 7
पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् अशेषं कल्मषं देहात् विश्लेषयदनुस्मरेत्
पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रवर्णं चण्डानिलात्मकम्। देहात् अशेषं कल्मषं विश्लेषयदिति तदनुस्मरेत्।
Verse 8
रंवीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् उर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु मूर्ध्नि संप्लावयेद्वपुः
रं बीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत्। ऊर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु ज्वालाभिः मूर्ध्नि यावत् वपुः संप्लावयेत्।
Verse 9
ध्यात्वामृतैर् वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुना त्रिधा
सुषुम्नामार्गे बहिश्चान्तश्चामृतधाराः ध्यात्वा, एवं शुद्धवपुः सन्, मनुना त्रिधा प्राणान् आयम्य नियच्छेत्।
Verse 10
विन्यसेन्न्यस्तहस्तान्तः शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः गुह्ये गले दिक्षु हृदि कक्षौ देहे च सर्वतः
न्यस्तहस्तान्तः कृत्वा, शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः, गुह्ये, गले, दिक्षु, हृदि, कक्षयोः, देहे च सर्वतः विन्यसेत्।
Verse 11
आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्पद्मे सूर्यमण्डलात् तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्वलक्षणं
ब्रह्मरन्ध्रेण सूर्यमण्डलात् हृत्पद्मे सम्परात्मानम् आवाह्य, तारेण तं सर्वलक्षणं स्मरेत्।
Verse 12
त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् आत्मार्चनात् क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्चयेत्
‘त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्’ इति। आत्मार्चनात् शुद्धपात्रकं कृत्वा क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेत्; विधिना आत्मपूजां कृत्वा स्थण्डिले तं समर्चयेत्।
Verse 13
कर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि मर्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं
कर्मादिकल्पिते पीठे गरुडोपरि पद्मस्थं, सर्वाङ्गसुन्दरं, प्राप्तवयोलावण्ययौवनं (देवं) ध्यायेत्।
Verse 14
मदाघूर्णितताम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलिं दिव्यमाल्याम्वरलेपभूषितं सस्मिताननं
मदेन घूर्णितताम्राक्षं उदारस्वभावं स्मरविह्वलम्। दिव्यमाल्यवरलेपभूषितं सस्मिताननं ध्यायेत्॥
Verse 15
विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं
विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदं लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसम्। ध्यायेत्॥
Verse 16
पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम् देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत्
पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम्। देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत्॥
Verse 17
चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदांमुषलमङ्कुशं पाशञ्च विभ्रतं चार्चेदावाहादिविसर्गतः
चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदां मुषलमङ्कुशम्। पाशञ्च विभ्रतं देवं आवाहादिविसर्गतः चार्चेत्॥
Verse 18
श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिं साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्सकौस्तुभान्वितां
श्रियां वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिम्। साब्जचामरकरां पीनां ध्यायेत्; पतिः श्रीवत्सकौस्तुभान्वितः॥
Verse 19
मालिनं पीतवस्त्रञ्च चक्राद्याढ्यं हरिं यजेत् वाहा खड्गतीक्ष्ण छिन्द खड्गाय नमः शारङ्गाय सशराय हूं फट् भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् सम्बर्तक श्वसन पोथय हूं फट् स्वाहा पाश बन्ध आकर्षय हूं फट् अङ्कुशेन कट्ट हूं फट् क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैर् एभिरस्त्राणि पूजयेत्
मालिनं पीतवस्त्रधरं चक्राद्यायुधसमृद्धं हरिं यजेत्। ततः आयुधमन्त्रान् उच्चारयेत्— “वाहा। खड्गतीक्ष्ण छिन्द, खड्गाय नमः। शारङ्गाय सशराय हूं फट्। भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात्। सम्बर्तकश्वसन पोथय हूं फट् स्वाहा। पाश बन्ध, आकर्षय हूं फट्। अङ्कुशेन कट्ट हूं फट्।” एवं क्रमाद् भुजेषु स्वैः स्वैर्मन्त्रैः अस्त्राणि पूजयेत्।
Verse 20
ॐ पक्षिराजाय ह्रूं फट् तार्क्ष्यं यजेत् कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि शाक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः
“ॐ पक्षिराजाय ह्रूं फट्” इति मन्त्रेण कर्णिकायां तार्क्ष्यं यजेत्। ततः यथाविधि अङ्गदेवताः पूजयेत्। इन्द्रादियन्त्रेषु शक्तिः तथा तार्क्ष्यादिगणश्च चामरधारिणः चित्र्याः।
Verse 21
शक्तयो ऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश् च दण्डिना पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीतिजयाः सिताः
शक्तयः कर्मान्ते प्रयोज्याः; आदौ तु सुरेशाद्याः दण्डिना सह आवाह्याः। लक्ष्मीसरस्वत्यौ पीतवर्णे ध्येय्ये; रतिप्रीतिजयाः सितवर्णाः।
Verse 22
कीर्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये
कीर्तिकान्त्यौ सितश्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते च सह, लोकेशशान्तिकरं देवं विष्णुं इष्टार्थसिद्धये यजेत्।
Verse 23
ध्यायेन्मन्त्रं जपित्वैनं जुहुयात्त्वभिशेचयेत् ॐ श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाप्नोति पूर्ववत्
एतं मन्त्रं ध्यायेत्; जपित्वा जुहुयात्, ततः अभिषेचयेत्— “ॐ श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः।” एतत्पूजादिना पूर्ववत् सर्वान् कामान् आप्नोति।
Verse 24
तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर् नित्यन्तेन च तर्पयेत् ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम्
तोयैः सम्मोहनीपुष्पैर्नित्यन्तेन च तर्पयेत्। ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डीसमेतः त्रैलोक्यमोहनबीजं प्रयोजयेत्॥
Verse 25
जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैश् च साज्यकैः तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात्
जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैः साज्यकैः। तण्डुलैः फलगन्धाद्यैर्दूर्वाभिश्चायुराप्नुयात्॥
Verse 26
तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्य् अभीष्टदः फलपुष्पाद्यैर् इति ट ॐ नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतिद्वं मे देहि हृदयाय स्वाह पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात्
तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्यभीष्टदः। फलपुष्पाद्युपहारैः पूजितः॥ ॐ नमो भगवते वराहाय भूर्भुवःस्वःपतये भूपतित्वं मे देहि हृदयाय स्वाहा। इति पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायुराज्यमाप्नुयात्॥
Frequently Asked Questions
It specifies operational ritual metrics—japa totals (e.g., 50,000; later 300,000), homa counts (e.g., 100; later 100,000), substance-lists for oblations (curd, ghee, milk, caru, sesame, akṣata, bilva, dūrvā), and stepwise internal rites (Sudarśana dik-nyāsa, bīja-dhyāna, suṣumnā nectar-visualization, prāṇāyāma, and śakti-nyāsa).
It frames tantric technique as disciplined purification (śodhana of body, breath, and mind) culminating in deity-centered contemplation of Viṣṇu; worldly aims (attraction, influence, longevity, sovereignty) are subordinated to dharma and integrated into a puruṣārtha model that includes mokṣa.
Viṣṇu is central, visualized with Lakṣmī (Śrī), Garuḍa (Tārkṣya), multiple śaktis and attendant deities (including Indra and Daṇḍin), and weapon-forms (astras) worshipped with distinct mantras.
The chapter presents a principal formula: “oṃ śrīṃ krīṃ hrīṃ hūṃ—trैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः,” used with dhyāna, japa, homa, and abhiṣeka to obtain desired aims.