Adhyaya 304
Mantra-shastraAdhyaya 30417 Verses

Adhyaya 304

Mantras for Worship Beginning with the Five-Syllabled (Mantra) — Concluding Colophon (Chapter 304 end)

अस्य खण्डस्य प्रायः समापन-कोलोफोनेन प्रतिनिधित्वं दृश्यते, यत्र पञ्चाक्षरी-प्रभृतिभिः पूजामन्त्रैः सम्बन्धितस्य मन्त्रशास्त्र-भागस्य समाप्तिः सूच्यते। अग्नि–वसिष्ठ-उपदेश-परम्परायां एतेऽध्यायाः कर्म-तन्त्ररूपेण पूजायां मन्त्र-प्रयोगं, जप-क्रमं, तथा च यथाशब्द-रूपाणां धर्म-साधनत्वं विनिर्दिशन्ति। अन्तर्वृत्तान्त-श्लोकानामभावेऽपि संरचनात्मक-भूमिका स्पष्टा—अयं अध्यायः सामान्य-मन्त्रपूजा-विधेः परतः पराध्याये विशेष-नाम-लितुर्ग्यां सेतुर्भवति, यत्र दिव्य-नामानि क्षेत्र-तीर्थ-भूगोलैः सह विन्यस्यन्ते। एवं प्रवाहः सार्वत्रिक-उपासना-उपकरणरूपात् मन्त्रात् देश-विशेष-संवेदनशील-आचाररूपं प्रति गच्छति, यत् तीर्थयात्रां, हविर्दानं, स्मरणं च परस्परं पुष्णन् पुण्य-प्राप्तये अन्तःशुद्धये च उन्मुखं करोति।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्रा नाम त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामाणि अग्निर् उवाच जपन् वै पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि यो नरः मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम्

इति आग्नेये महापुराणे ‘पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्रा’ इति त्र्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ चतुरधिकत्रिशततमोऽध्यायः—‘पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि’। अग्निरुवाच—यः नरः पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि जपन्, स मन्त्रजप्यादिफलभाक् भवति; तीर्थेषु च तेन कृतं अर्चादि अक्षयं भवति।

Verse 2

पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायाञ्च गदाधरम् राघवञ्चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम्

पुष्करे पुण्डरीकाक्षं स्मरेत्, गयायां गदाधरम्। चित्रकूटे राघवं च, प्रभासे दैत्यसूदनम्।

Verse 3

जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे वाराहं वर्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम्

जयन्त्यां जयं स्मरेत्, तथा हस्तिनापुरे जयन्तम्। वर्धमाने वाराहं च, काश्मीरे चक्रपाणिनम्।

Verse 4

जनार्दनञ्च कुब्जाम्रे मथुरायाञ्च केशवम् कुब्जाम्रके हृषीकेशं गङ्गाद्वारे जटाधरम्

कुब्जाम्रे जनार्दनं स्मरेत्, मथुरायां केशवं, कुब्जाम्रके हृषीकेशं, गङ्गाद्वारे तु जटाधरम्।

Verse 5

शालग्रामे महायोगं हरिं गोबर्धनाचले पिण्डारके चतुर्वाहुं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम्

शालग्रामे महायोगं हरिं ध्यायेत्, गोवर्धनाचले हरिम्; पिण्डारके चतुर्वाहुं, शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम्।

Verse 6

वामनञ्च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्वसागरे

कुरुक्षेत्रे वामनं स्मरेत्, यमुनायां त्रिविक्रमम्; शोणे विश्वेश्वरं तथा, पूर्वसागरे कपिलम्।

Verse 7

विष्णुं महोदधौ विद्याद्गङ्गासागरसङ्गमे वनमालञ्च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः

महोदधौ गङ्गासागर-सङ्गमे विष्णुं विद्याद्; किष्किन्ध्यां वनमालां, तत्र देवो रैवतक इति विदुः।

Verse 8

काशीतटे महायोगं विरजायां रिपुञ्जयम् विशाखयूपे ह्य् अजितन्नेपाले लोकभावनम्

काशीतटे महायोगं, विरजायां रिपुञ्जयम्; विशाखयूपे ह्यजितं, नेपाले लोकभावनम्।

Verse 9

द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत्

द्वारकायां कृष्णं विद्धि; मन्दरे मधुसूदनम्। लोकाकुले रिपुहरं; शालग्रामे हरिं स्मरेत्॥

Verse 10

पुरुषं पूरुषवटे विमले च जगत्प्रभुं अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम्

पूरुषवटे पुरुषं स्मरेत्; विमले जगत्प्रभुम्। सैन्धवारण्ये अनन्तं; दण्डके शार्ङ्गधारिणम्॥

Verse 11

उत्पलावर्तके शौरीं नर्मदायां श्रियः पतिं दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं

उत्पलावर्तके शौरिं स्मरेत्; नर्मदायां श्रियः पतिम्। रैवतके दामोदरं; नन्दायां जलशायिनम्॥

Verse 12

गोपीश्वरञ्च सिन्ध्वव्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विटुः सहाद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मागधे वने

सिन्ध्वब्धौ गोपीश्वरं विदुः; माहेन्द्रे अच्युतं तथा। सहाद्रौ देवदेवेशं; मागधे वने वैकुण्ठम्॥

Verse 13

सर्वपापहरं विन्ध्ये औड्रे तु पुरुषोत्तमम् आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम्

विन्ध्ये सर्वपापहरं; औड्रे तु पुरुषोत्तमम्। आत्मानं हृदये विद्धि; जपतां भुक्तिमुक्तिदम्॥

Verse 14

वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् पर्वते पर्वते रामं सर्वत्र मधुसूदनं

वटे वटे वैश्रवणं स्मरेत्, चत्वरे चत्वरे शिवं स्मरेत्। पर्वते पर्वते रामं स्मरेत्, सर्वत्र मधुसूदनं संस्मरेत्॥

Verse 15

नरं भूमौ तथा व्योम्नि वशिष्ठे गरुडध्वजम् वासुदेवञ्च सर्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक्

हे वशिष्ठ, यो नरः भूमौ वा व्योम्नि वा सर्वत्र गरुडध्वजं वासुदेवं निरन्तरं संस्मरति, स भुक्तिं मुक्तिं च लभते॥

Verse 16

नामान्येतानि विष्णीश् च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् क्षेत्रेष्वेतेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यञ्च तर्पणम्

एतानि विष्णोर्नामानि ईशस्य च जप्त्वा सर्वफलमवाप्नुयात्। एतेषु क्षेत्रेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यं च तर्पणं, तत् पूर्णफलप्रदं भवति॥

Verse 17

तत्सर्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् यः पठेत् शृणुयाद्वापि निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्

तत्सर्वं कोटिगुणितं भवति; मृतः ब्रह्ममयो भवेत्। यः पठेत् शृणुयाद्वापि, स निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्॥

Frequently Asked Questions

Its function is to close a pañcākṣarī-based pūjā-mantra module, preparing the reader for a more enumerative nāma-liturgy that operationalizes japa through cataloged divine epithets.

By treating mantra as a disciplined method (vidhi) rather than sentiment alone, it frames correct recitation and worship as purificatory action that supports both dharmic outcomes and inward steadiness conducive to mukti.