Adhyaya 301

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सूर्यार्चनं नाम त्रिशततमो ऽध्यायः अथैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच वाक्कर्मपार्श्वयुक्शुक्रतोककृते मतो प्लवः हुतान्ता देशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती

इत्याग्नेये महापुराणे ‘सूर्यार्चनं’ नाम त्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथैकाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ‘नानामन्त्राः’ आरभ्यते। अग्निरुवाच—वाक्कर्मपार्श्वयुक्-शुक्रतोककृते प्लवो मतः। हुतान्ता देशवर्णेया विद्या मुख्या सरस्वती॥

Verse 2

धार्य चेति ख विद्युत्पातविधाविति घ , ज , ञ , ट च अक्षाराशी वर्णलक्षं जपेत् समतिमान् भवेत् अत्रिः सवह्निर्वामाक्षिविन्दुरिन्द्राय हृत्परः

विद्युत्पातविधौ ‘धार्य’ इति खकारं तथा घजञटकारांश्च अक्षरराशिं जपेत्। वर्णलक्षं जप्त्वा समतिमान् स्थिरबुद्धिर्भवेत्। अत्रिः ऋषिः, सवह्निः शक्तिः, वामाक्षिविन्दुः लक्षणम्, इन्द्रः देवता, हृत्परः विनियोगः।

Verse 3

वज्रपद्मधरं शक्रं पीतमावाह्य पूजयेत् नियुतं होमयेदाज्यतिलांस्तेनाभिषेचयेत्

वज्रपद्मधरं पीतवर्णं शक्रमावाह्य पूजयेत्। नियुतं आज्यतिलैर्होमयेत्, तेनाभिषेचयेत्।

Verse 4

नृपादिर्भ्रष्टरज्यादीन्राज्यपुत्रादिमाप्नुयात् हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषाग्निर्दण्डिदण्डवान्

नृपादिर्भ्रष्टराज्यादीन् राज्यं पुत्रादिकं च पुनराप्नुयात्। हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषाग्निर्दण्डिदण्डवानिति लक्षणानि।

Verse 5

शिवमिष्ट्वा जपेच्छक्तिमष्टम्यादिचतुर्दशीं चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां

शिवमिष्ट्वा शक्तिं जपेच्छक्तिमष्टम्यां चतुर्दश्यां च। चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां ध्यायन्।

Verse 6

होमादिना च सौभाग्यं कवित्वं पुरवान् भवेत् ॐ ह्रीं ॐ नमः कामाय सर्वजनहिताय सर्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु ॐ एतज्जपादिना मन्त्रओ वशयेत् सकलं जगत्

होमादिना सौभाग्यं कवित्वं पुरवान् भवेत्। ॐ ह्रीं ॐ नमः कामाय सर्वजनहिताय सर्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु। ॐ। एतन्मन्त्रस्य जपादिना सकलं जगद्वशयेत्।

Verse 7

ॐ ह्रीं चामुण्डे अमुकन्दह पच मम वशमानय ठ वशीकरणकृन्मन्त्रश्चामुण्डायाः प्रकीर्तितः फलत्रयकषायेण वराङ्गं क्षालयेद्वशे

ॐ ह्रीं—हे चामुण्डे! अमुकं दह पच मम वशमानय ठ इति। अयं वशीकरणकृन्मन्त्रः चामुण्डायाः प्रकीर्तितः। वशे करणार्थं फलत्रयकषायेण वराङ्गं क्षालयेत्।

Verse 8

अश्वगन्धायवैः स्त्री तु निशाकर्पूरकादिना पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः

स्त्रीणां प्रयोगे अश्वगन्धा-यवैः सह निशा-कर्पूरकादिभिः। पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः प्रक्षिपेत्।

Verse 9

वृहतीरसलेपश् च वशे स्यान्मरणान्तिकं कटीरमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस् तथा भवेत्

वृहती-रसलेपश्च वशे स्यात् मरणान्तिकम्। तथा कटीरमूल-त्रिकटु-क्षौद्रलेपोऽपि भवेत्।

Verse 10

हिमं कपित्थकरभं मागधी मधुकं मधु तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत्

हिम-कपित्थ-करभ-मागधी-मधुक-मधूनां लेपः प्रयुक्तः। स दम्पत्योः स्वस्तिम् आवहति शुभावहम्।

Verse 11

सशर्करयोनिलेपात् कदम्बरसको मधु सहदेवी महालक्ष्मीः पुत्रजीवी कृताञ्जलिः

सशर्कर-योनिलेपः, कदम्ब-रसकः, मधु, सहदेवी, महालक्ष्मी, पुत्रजीवी, कृताञ्जलिः—इति औषधनामानि/द्रव्याणि निर्दिष्टानि।

Verse 12

एतच्चूर्णं शिरःक्षिप्तं लिकस्य वशमुत्तमम् त्रिफलाचन्दनक्वाथप्रस्था द्विकुडवम् पृथक्

एतच्चूर्णं शिरसि क्षिप्तं प्रियस्य वशीकरणाय परमं साधनम्। त्रिफलाचन्दनयोः क्वाथः पृथक् पृथक् द्विकुडवपरिमाणेन, प्रस्थमात्रेण च सिद्धः कार्यः।

Verse 13

भृङ्गहेमरसन्दोषातावती चुञ्चुकं मधु घृतैः पक्वा निशा छाया शुष्का लिप्या तु रञ्जनी

भृङ्गहेमरसन्दोषातावतीचुञ्चुकैः सह मधुघृताभ्यां पक्तं योगम्। तथा निशाछाययोः शुष्कयोर्लेपः रञ्जनीकर्मणि प्रयोज्यः।

Verse 14

विदारीं सोच्चटामाषचूर्णीभ्ह्तां सशर्करां गथितां यः विपेत् क्षीरैर् नित्यं स्त्रीशतकं व्रजेत्

विदारीं सोच्चटामाषचूर्णीकृतां सशर्करां गथितां यः क्षीरैर्नित्यं पिबेत्, स स्त्रीशतकं व्रजेत्।

Verse 15

गुल्ममाषतिलव्रीहिचूर्णक्षीरसितान्वितं अश्वत्थवंशदर्भाणां मूलं वै वैष्णवीश्नियोः

गुल्मे माषतिलव्रीहिचूर्णं क्षीरसितान्वितं प्रयोज्यम्। अश्वत्थवंशदर्भाणां मूलं तथा वैष्णवीश्न्योश्च (औषध्योः) मूलादि च योज्यम्।

Verse 16

मूलं दूर्वाश्वगन्धोत्थं पिवेत् क्षीरैः सुतार्थिनी कौन्तीलक्ष्म्याः शिफा धात्री वज्रं लोघ्नं वटाङ्कुरम्

सुतार्थिनी स्त्री दूर्वाश्वगन्धयोर्मूलं क्षीरैः सह पिबेत्। तथा कौन्तीलक्ष्म्याः शिफां धात्रीं वज्रं लोघ्नं वटाङ्कुरं च (औषधानि) सेवेत्।

Verse 17

आज्यक्षीरमृतौ पेयं पुत्रार्थं त्रिदिवं स्त्रिया पुत्रार्थिनी पिवेत् क्षीरं श्रीमूलं सवटाङ्कुरम्

पुत्रलाभार्थं स्त्री ऋतुकाले त्रिरात्रेषु आज्य-क्षीरमिश्रितं पेयं पिबेत्। पुत्रार्थिनी पुनः श्रीमूलयुक्तं वटाङ्कुरसहितं क्षीरं पिबेत्।

Verse 18

श्रीवडाङ्कुरदेवीनां रसं नस्ये विपेच्च सा श्रीपद्ममूलमुत्क्षीरमश्वत्थोत्तरमूलयुक्

सा श्रीवडाङ्कुरदेवीनां निष्पीडितं रसं नस्ये विन्यसेत्। तच्च श्रीपद्ममूलयुक्तं क्षीरसमन्वितं अश्वत्थस्योत्तरमूलयुतं भवेत्।

Verse 19

तरलं पयसा युक्तं कार्पासफलपल्ल्वं अपामार्गस्य पुष्पाग्रं नवं समहिषीपयः

तत् पयसा तरलं कृत्वा कार्पासफलपल्लवं च नवम् अपामार्गपुष्पाग्रं समहिषीपयः संयोजयेत्।

Verse 20

पुत्रार्थञ्चार्धषट्शाकैर् योगाश् चत्वार ईरिताः शर्करोत्पलपुष्पाक्षलोध्रचन्दनसारिवाः

पुत्रार्थं अर्धषट्शाकप्रमाणेन चत्वारो योगा उक्ताः। तेषु शर्करा, उत्पलपुष्पं, पुष्पाक्षः, लोध्रः, चन्दनं, सारिवा च प्रयुज्यन्ते।

Verse 21

स्रवमाणे स्त्रिया गर्भे दातव्यास्तण्डुलाम्भसा लाजा यष्टिसिताद्राक्षाक्षौद्रसर्पींषि वा लिहेत्

स्त्रिया गर्भे स्रवमाणे तण्डुलाम्भसा सह लाजाः दातव्याः। अथवा यष्टि-सिता-द्राक्षा-क्षौद्र-सर्पींषि मिश्रं लिहेत्।

Verse 22

अटरुषकलाङ्गुल्यः काकमाच्याः शिफा पृथक् नाभेरधः समालिप्य प्रसूते प्रमदा सुखम्

अटरुषकलाङ्गुलीकाकमाच्याः शिफां पृथक् पिष्ट्वा नाभेरधः समालिप्य प्रमदा सुखेन प्रसूयते।

Verse 23

रक्तं शुक्लं जावापुष्पं रक्तशुक्लस्त्रुतौ पिवेत् केशरं वृहतीमूलं गोपीयष्टितृणोत्पलम्

रक्तशुक्लस्रुतौ जावापुष्पयोः रक्तशुक्लयोः कषायं पिबेत्; केशरं वृहतीमूलं गोपीयष्टितृणोत्पलैः सह।

Verse 24

साजक्षीरं सतैलं तद्भक्षणं रोमजन्मकृत् शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनञ्च भवेदिदम्

अजक्षीरसतैलं सह तद्भक्षणं रोमजन्मकरं; शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनं च भवेदिदम्।

Verse 25

धात्रीभृङ्गरसप्रस्थतैलञ्च क्षिरमाढकम् ॐ नमो भगवते त्र्यम्बकाय उपशमय चुलु मिलि भिद गोमानिनि चक्रिणि ह्रूं फट् अस्मिन् ग्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु शान्तिं कुरु घण्डाकर्णो महासेनो वीरः प्रोक्तो महाबलः

धात्रीभृङ्गरसयुक्तं तैलं प्रस्थमात्रं क्षीरमाढकमात्रं च सिद्धं कृत्वा जपेत्—ॐ नमो भगवते त्र्यम्बकाय, उपशमय; चुलु मिलि भिद; गोमानिनि चक्रिणि; ह्रूं फट्; अस्मिन् ग्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु, शान्तिं कुरु। घण्डाकर्णो महासेनो वीरः प्रोक्तो महाबलः।

Verse 26

मारीनिर्नाशनकरः स मां पातु जगत्पतिः श्लोकौ चैव न्यसेदेतौ मन्त्रौ गोरक्षकौ पृथक्

मारीनिर्नाशनकरो जगत्पतिः स मां पातु। एतौ श्लोकौ पृथक् न्यसेत्, मन्त्रौ गोरक्षकौ द्वौ।