Adhyaya 299

Verse 1

आ विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरो गौरीलक्ष्मीर्गणादयः अप्_२९८०५१घ् इत्य् आग्नये महापुराणे बालग्रहहरं बालतन्त्रं नाम अष्टनवत्यधिकद्विषततमो ऽध्यायः अथ नवनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ग्रहहृन्मन्त्रादिकम् अग्निर् उवाच ग्रहापहारमन्त्रादीन् वक्ष्ये ग्रहविमर्दनान् हर्षेच्छाभयशोकादिविरुद्धाशुचिभोजनात्

आ विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरो गौरी लक्ष्मीर्गणादयश्च। इत्याग्नेये महापुराणे बालग्रहहरं बालतन्त्रं नाम अष्टनवत्यधिकद्विषततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ नवनवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः—ग्रहहृन्मन्त्रादिकम्। अग्निरुवाच—ग्रहापहारमन्त्रादीन् वक्ष्ये, ग्रहविमर्दनान्; हर्षेच्छाभयशोकादिविरुद्धाशुचिभोजनात् (समुत्थितानाम्)।

Verse 2

गुरुदेवादिकोपाच्च पञ्चोन्मादा भवन्त्य् अथ त्रिदोषजाः सन्निपाता आगन्तुरिति ते स्मृताः

गुरुदेवादिकोपात् पञ्चोन्मादा भवन्ति। ते त्रिदोषजाः, सन्निपातजाः, आगन्तवश्चेति स्मृताः।

Verse 3

देवादयो ग्रहा जाता रुद्रक्रोधादनेकधा सरित्सरस्तडागादौ शैलोपवनसेतुषु

देवादयः ग्रहाः रुद्रक्रोधात् अनेकधा जाताḥ; ते सरित्सरस्तडागादिषु तथा शैलेषु उपवनेषु सेतुषु च निवसन्ति।

Verse 4

नदीसङ्गे शून्यगृहे विलद्वार्येकवृक्षके ग्रहा गृह्णन्ति पुंसश् च श्रियः सुप्ताञ्च गर्भिणीम्

नदीसङ्गे शून्यगृहे विलद्वार्येकवृक्षके च ग्रहाः पुंसं गृह्णन्ति; श्रियं च गृह्णन्ति, सुप्तां गर्भिणीं च पीडयन्ति।

Verse 5

आसन्नपुष्पान्नग्नाञ्च ऋतुस्नानं करोति या अवमानं नृणां वैरं विघ्नं भाग्यविपर्ययः

आसन्नपुष्पा या नारी नग्ना वा ऋतुस्नानं करोति, सा नृणाम् अवमानं वैरं विघ्नं भाग्यविपर्ययं च प्राप्नोति।

Verse 6

देवतागुरुधर्मादिसदाचारादिलङ्घनम् स्त्रिय इति ञ , ट च पतनं शैलवृक्षादेर्विधुन्वन्मूर्धजं मुहुः

देवतागुरुधर्मादिसदाचारलङ्घनं पतनहेतुः; स्त्रीणामपि तथैवोक्तम्। शैलवृक्षादिषु स्थित्वा मूर्धजान् मुहुः विधुन्वन् अपि पतननिमित्तं कथ्यते।

Verse 7

रुदन्नृत्यति रक्ताक्षो हूंरूपो ऽनुग्रही नरः उद्विग्नः शूलदाहार्तः क्षुत्तृष्णार्तः शिरोर्तिमान्

रुदन् नृत्यति रक्ताक्षः हूंरूपोऽनुग्रही नरः; उद्विग्नः शूलदाहार्तः क्षुत्तृष्णार्तः शिरोर्तिमान्—एते लक्षणाः कथ्यन्ते।

Verse 8

देहि दहीति याचेत बलिकामग्रही नरः स्त्रीमालाभोगस्नानेच्छूरतिकामग्रही नरः

यो नरः “देहि देहि” इति पुनःपुनर्याचते, स बलिकामग्रही भवति। यः स्त्री-मालाभोग-स्नानेच्छु-रतिका्मग्रही, स कामलोभग्रही नरः।

Verse 9

महासुदर्शनो व्योमव्यापी विटपनासिकः पातालनारसिंहाद्या चण्डीमन्त्रा ग्रहार्दनाः

‘महासुदर्शनः’, ‘व्योमव्यापी’, ‘विटपनासिकः’, ‘पातालनारसिंहः’ इत्यादयः—एते चण्डीमन्त्राः ग्रहार्दनाः, ग्रहानां पीडां निघ्नन्ति।

Verse 10

पृश्नीहिङ्गुवचाचक्रशिरीषदयितम्परम् पाशाङ्कुशधरं देवमक्षमालाकपालिनम्

पृश्नी-हिङ्गु-वचा-चक्र-शिरीषैः परमप्रियं देवं पाशाङ्कुशधरं, अक्ष-मालाकपालिनं च ध्यायेत्।

Verse 11

खट्टाङ्गाब्जादिशिक्तिञ्च दधानं चतुराननम् अन्तर्वाह्यादिखट्टाङ्गपद्मस्थं रविमण्डले

रविमण्डले पद्मस्थं चतुराननं देवं ध्यायेत्—खट्टाङ्गं पद्मं चादीनि चिह्नानि दधानम्, अन्तर्बाह्य-खट्टाङ्गादि-लाञ्छनयुक्तपद्मस्थम्।

Verse 12

आदित्यादियुतं प्रार्च्य उदितेर्के ऽर्घ्यकं ददेत् श्वासविषाग्निविप्रकुण्डीहृल्लेखासकलो भृगुः

आदित्यादिभिः सह सम्यक् प्रार्च्य, उदितेऽर्केऽर्घ्यकं दद्यात्। तेन भृगुः श्वास-विष-अग्नि-विप्रकुण्डी-हृल्लेखादि-सकलरोगैः प्रमुच्यते।

Verse 13

अर्काय भूर्भुवःस्वश् च ज्वालिनीं कुलमुद्गरम् पद्मासनो ऽरुणो रक्तवस्त्रसद्युतिविश्वकः

अर्काय ‘भूर्भुवःस्वः’ इति व्याहृतीः प्रयोजयेत्। स ज्वालिनी, कुलमुद्गरधारी, पद्मासनस्थोऽरुणो रक्तवस्त्रधरो विश्वकद्युतिर्मान्।

Verse 14

उदारः पद्मधृग्दोर्भ्यां सौम्यः सर्वाङ्गभूषितः रक्ता हृदादयः सौम्या वरदाः पद्मधारिणः

उदारः पद्मधृग्दोर्भ्यां सौम्यः सर्वाङ्गभूषितः। रक्ता हृदादयः सौम्या वरदाः पद्मधारिणः॥

Verse 15

विद्युत्पुञ्जनिभं वस्त्रं श्वेतः सौम्यो ऽरुणः कुजः बुधस्तद्वद्गुरुः पीतः शुक्लः शुक्रः शनैश् चरः

विद्युत्पुञ्जनिभं वस्त्रं; सोमः श्वेतः, कुजोऽरुणः। बुधस्तद्वत्, गुरुः पीतः; शुक्लः शुक्रः, शनैश्चरः कृष्णवर्णः॥

Verse 16

कृष्णाङ्गारनिभो राहुर्धूम्रः केतुरुदाहृतः वामोरुवामहस्तान्ते दक्षहस्ताभयप्रदा

राहुः कृष्णाङ्गारनिभः, केतुर्धूम्र इति कीर्तितः। वामहस्तं वामोरौ न्यस्य, दक्षहस्तेनाभयप्रदां मुद्रां दद्यात्॥

Verse 17

स्वनामाद्यन्तु वीजास्ते हस्तौ संशोध्य चास्त्रतः विपिटनासिक इति ञ अङ्गुष्ठादौ तले नेत्रे हृदाद्यं व्यापकं न्यसेत्

स्वनामाद्यन्तु बीजानि न्यसेत्। अस्त्रमन्त्रेण हस्तौ संशोध्य, ‘ञ’ इति विपिटनासिकां कुर्यात्। ततः अङ्गुष्ठादिक्रमात् तले नेत्रयोः, हृदादिषु च व्यापकं न्यसेत्॥

Verse 18

मूलवीजैस्त्रिभिः प्राणध्यायकं न्यस्य साङ्गकम् प्रक्षाल्य पात्रमस्त्रेण मूलेनापूर्य वारिणा

त्रिभिर्मूलबीजैः साङ्गकं प्राणध्यायकं न्यस्य, अस्त्रमन्त्रेण पात्रं प्रक्षाल्य, मूलेन मन्त्रितेन वारिणा तदापूरयेत्।

Verse 19

गन्धपुष्पाक्षतं न्यस्य दूर्वामर्घ्यञ्च मन्त्रयेत् आत्मानं तेन सम्प्रोक्ष्य पूजाद्रव्यञ्च वै ध्रुवम्

गन्धपुष्पाक्षतान् न्यस्य, दूर्वामर्घ्यं च मन्त्रयेत्। तेनात्मानं सम्प्रोक्ष्य, पूजाद्रव्यं च ध्रुवं संस्कुर्यात्।

Verse 20

प्रभूतं विमलं सारमाराध्यं परमं सुखम् पीठाद्यान् कल्पयेदेतान् हृदा मध्ये विदिक्षु च

प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम् आराध्य, पीठादीन् एतान् हृदा मध्ये विदिक्षु च कल्पयेत्।

Verse 21

पीठोपरि हृदा मध्ये दिक्षु चैव विदिक्षु च पीठोपरि हृदाब्जञ्च केशवेष्वष्टशक्तयः

पीठोपरि हृदा मध्ये दिक्षु चैव विदिक्षु च। पीठोपरि हृदाब्जे च केशवेष्वष्टशक्तयः कल्पनीयाः।

Verse 22

वां दीप्तां वीं तथा सुक्ष्मां वुञ्जयां वूञ्चभाद्रिकां वें विभूतीं वैं विमलां वोमसिघातविद्युताम्

‘वां’ दीप्ताख्या, ‘वीं’ सूक्ष्माख्या, ‘वुञ्’ जयाख्या, ‘वूञ्’ भद्रिकाख्या, ‘वें’ विभूतिख्या, ‘वैं’ विमलाख्या, ‘वोम्’ सिघातविद्युदाख्या—इति बीजाक्षराणि ध्यायेत्/विनियोजयेत्।

Verse 23

वौं सर्वतोमुखीं वं पीठं वः प्रार्च्य रविं यजेत् आवाह्य दद्यात् पाद्यादि हृत्षडङ्गेन सुव्रत

“वौं” इति मन्त्रेण सर्वतोमुखीं देवीं ध्यायेत्; “वं” इति पीठं स्थापयेत्। “वः” इति पूर्वं पूजयित्वा ततः रविं यजेत्। आवाह्य पाद्याद्यर्घ्यक्रमं दद्यात्, हृत्षडङ्गेन सह पूजां कुर्यात्, हे सुव्रत।

Verse 24

खकारौ दण्डिनौ चण्डौ मज्जा दशनसंयुता मांसदीर्घा जरद्वायुहृदैतत् सर्वदं रवेः

रवेः खकारः द्विविधः—दण्डी च चण्डश्च। स मज्जासंबद्धो दशनसंयुतश्च; मांसं पुष्णाति, दीर्घं स्थैर्यं करोति; जरद्वायुविकारान् जयति, हृदयं च पोषयति—एतत् रवेः सर्वदं मतम्।

Verse 25

वह्नीशरक्षो मरुताम् किक्षु पूज्या हृदादयः स्वमन्त्रैः कर्णिकान्तस्था दिक्ष्वस्त्रं पुरतः सदृक्

वह्निम् ईशं रक्षांसि मरुतश्च पूजयेत्। ततः स्वमन्त्रैः हृदादीनि न्यासान् कर्णिकान्ते स्थापयेत्; दिक्ष्वस्त्रं विन्यस्य पुरतः सदृक् रक्षां विधायेत्।

Verse 26

पूर्वादिदिक्षु सम्पूज्याश् चन्द्रज्ञगुरुभार्गवाः नस्याञ्जनादि कुर्वीत साजमूत्रैर् ग्रहापहैः

पूर्वादिदिक्षु सम्पूज्य चन्द्रं ज्ञं गुरुं भार्गवं च। ततः ग्रहापहैः साजमूत्रैः नस्याञ्जनादि कर्माणि कुर्यात्।

Verse 27

पाठापथ्यावचाशिग्रुसिन्धूव्योषैः पृथक् फलैः अजाक्षीराढके पक्वसर्पिः सर्वग्रहान् हरेत्

पाठापथ्यावचाशिग्रुसिन्धूव्योषैः पृथक् फलैः। अजाक्षीराढके पक्वसर्पिः सर्वग्रहान् हरेत्॥

Verse 28

वृश्चिकालीफलीकुष्ठं लवणानि च शार्ङ्गकम् अपस्मारविनाशाय तज्जलं त्वभिभोजयेत्

अपस्मारविनाशार्थं वृश्चिकालीफल-कुष्ठ-लवण-शार्ङ्गकसंयुक्तं जलं रोगिणे पाययेत्।

Verse 29

विदारीकुशकाशेक्षुक्वाथजं पाययेत् पयः द्रोणे सयष्टिकुष्माण्डरसे सर्पिश् च संस्कृतौ

विदारी-कुश-काश-इक्षुक्वाथेन संस्कृतं पयः पाययेत्। तथा द्रोणप्रमाणे यष्टिसहित-कुष्माण्डरससंस्कृतं सर्पिः साधयेत्।

Verse 30

पञ्चगव्यं घृतं तद्वद्योगं ज्वरहरं शृणु ॐ भस्मास्त्राय विद्महे एकदंष्ट्राय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात् कृष्णोषणनिशारास्नाद्राक्षातैलं गुडं लिहेत्

पञ्चगव्यं घृतयुक्तं तथा तद्वद्योगश्च ज्वरहरः—शृणु। ‘ॐ भस्मास्त्राय विद्महे एकदंष्ट्राय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात्’ इति जपेत्। कृष्णोषण-निशा-रास्ना-द्राक्षातैलयुक्तं गुडं लिहेत्।

Verse 31

श्वासवानथ वा भार्गीं सयष्टिमधुसर्पिषा पाठा तिक्ता कणा भार्गी अथवा मधुना लिहेत्

श्वासवतः भार्गीं यष्टिमधु-घृत-मधुसंयुक्तां प्रयोजयेत्। अथवा पाठा-तिक्ता-कणा-भार्गीयोगं मधुना लिहेत्।

Verse 32

धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ता खर्जूरमागधी पिवरश्चेति हिक्काघ्नं तत् त्रयं मधुना लिहेत्

धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ता खर्जूरमागधी पिवरश्च—एतद्धिक्काघ्नं; तेषां त्रयं मधुना लिहेत्।

Verse 33

कामली जीरमाण्डूकीनिशाधात्रीरसं पिवेत् व्योषपद्मकत्रिफलाकिडङ्गदेवदारवः रास्नाचूर्णं समं खण्डैर् जग्ध्वा कासहरं ध्रुवम्

कामली-जीर-माण्डूकी-निशा-धात्रीणां रसः पेयः। व्योष-पद्मक-त्रिफला-किडङ्ग-देवदारु-रास्नाचूर्णं खण्डैः समं जग्ध्वा कासं निश्चयेन हरति।