Adhyaya 24

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं

इत्यादिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः। अथ चतुर्विंशोऽध्यायः—कुण्डनिर्माणादिविधिः। नारद उवाच—अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात् सर्वकामभाक्। चतुरभ्यधिकविंशमङ्गुलं चतुरस्रं (कुण्डं) कार्यम्।

Verse 2

सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं

सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत् समम्। खातस्य मेखला कार्या, त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयम्।

Verse 3

सत्त्वादिसञ्ज्ञा पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता

सत्त्वादिसञ्ज्ञिता पूर्वाशा रेखा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता; ततः क्रमादष्टाङ्गुला, द्व्यङ्गुला, तथा चतुरङ्गुलविस्तृता विधीयते।

Verse 4

योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता

योनिरेव रम्या दशाङ्गुलप्रमाणा कार्या; अग्रभागः क्रमात् षडङ्गुल-चतुरङ्गुल-द्व्यङ्गुलविस्तारः, निम्ना च क्रमशः कर्तव्या, पश्चिमाशाव्यवस्थिता।

Verse 5

अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं

अश्वत्थपत्रसदृशी सा किञ्चित् कुण्डे निवेशिता कार्या; नालं तु तुर्याङ्गुलायतं, सर्वं पञ्चदशाङ्गुलायतं भवेत्।

Verse 6

मूलन्तु त्र्यङ्गुलं योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु

योन्यां मूलं त्र्यङ्गुलं, तस्याः अग्रं षडङ्गुलं भवेत्। एकहस्तप्रतिमायाः लक्षणं द्विकरादिषु द्विगुणं कर्तव्यम्।

Verse 7

एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं सद्मादिसञ्ज्ञा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मलन्तु द्व्यङ्गुलमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते

एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहम्। कुण्डार्धे स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते तदेव (परिमाणनिर्णये) ग्राह्यम्; पाठभेदाः ‘सद्मादिसञ्ज्ञा’ इत्यादयश्च, ‘मलन्तु द्व्यङ्गुलम्’ इत्यादयश्च चिह्नितपुस्तकेषु दृश्यन्ते।

Verse 8

तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः

तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत्। कुण्डार्धं तेन निर्दिष्टं कोणभागार्धमपि च। दिशिश्चोत्तरतो बाह्ये विन्यसेदिति निश्चयः॥

Verse 9

पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं

पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः। संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभम्॥

Verse 10

पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं

पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानां तु वर्तुले। बाहुदण्डप्रमाणं तु होमार्थं कारयेत् स्रुचम्॥

Verse 11

सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्

सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रं तु कारयेत्। त्रिभागेन भवेद्गर्तो मध्ये वृत्तं सुशोभनम्॥

Verse 12

तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः

तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धं तु शोधयेत्। अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः॥

Verse 13

खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं

खातस्य शेषार्धमानेन रम्यां मेखलां कारयेत्। कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं विधीयते॥

Verse 14

सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा

सार्धमङ्गुष्ठकमानं स्यात्, तदग्रे मुखं भवेत्। चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा॥

Verse 15

त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः

त्रिकं द्व्यङ्गुलकं स्यात्, मध्यान्तयोः सुशोभनम्। आयामः सम्यगनुपातः, मध्यनिम्नः सुशोभनः॥

Verse 16

शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं

कण्ठदेशे शुषिरं स्यात्, कनीयसीमानपर्यन्तं विशेत्। शेषकुण्डं तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितम्॥

Verse 17

स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं वटुकं द्व्यङ्गुलं वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं

स्रुवं हस्तमात्रं स्यात्, दण्डकेन समन्वितम्। वटुकं द्व्यङ्गुलं वृत्तं कर्तव्यं सुशोभनम्॥

Verse 18

कुण्डकेन समन्वितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कण्ठकं द्व्यङ्गुलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चन्द्राभं द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां

(पाठान्तराणि— ‘कुण्डकेन समन्वितम्’ इति केचित्; ‘कण्ठकं द्व्यङ्गुलम्’ इति; ‘चन्द्राभं द्व्यङ्गुलम्’ इति चान्ये।) गोपदं यथा अल्पपङ्के मग्नं दृश्यते तथा भवेत्। उपलिप्य, वज्रनासिकया अङ्गुलप्रमाणविस्तारां रेखां लिखेत्।

Verse 19

सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु

तस्यां रेखायां प्रथमा सौम्याग्रा भवेत्। तयोः रेखयोः पूर्वमुखे स्याताम्। तयोर्मध्ये दक्षिणादिक्रमेण तिस्रोऽपि रेखाः तथा कुर्यात्।

Verse 20

एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं

एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य मन्त्रवित् प्रणवेन तु। विष्टरं कल्पयेत् तेन तस्मिन् वैष्णवीं शक्तिं न्यसेत्॥

Verse 21

अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं

अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन्। प्रादेशमात्राः समिधो दत्त्वा परिसमुह्य तं ततः॥

Verse 22

दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं

दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकम्। आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयम्॥

Verse 23

आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा

प्रणीताजलेन आज्यस्थालीं चरुस्थालीं कुशाज्यं च प्रोक्ष्य, ततः प्रोक्षणीं गृहीत्वा वारिणा पूरयेत्।

Verse 24

पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च

पवित्रधृतहस्तेन तज्जलं परिश्राव्य, प्राङ्मुखः प्रोक्षणीपात्रं नीत्वा ज्योतिरग्रे निधायेत्।

Verse 25

तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च

तदद्भिस्त्रिः सम्प्रोक्ष्य, इद्ध्ममग्रतः विन्यस्य, सुपुष्पालङ्कृतायां प्रणीतायां विष्णुं ध्यात्वा, उत्तरेण प्रवर्तेत।

Verse 26

आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं

अथ आज्यस्थालीम् आज्येन सम्पूर्य, अग्रे निधाय, सम्प्लवोत्पवनाभ्यां आज्यस्य संस्कृतिं कुर्यात्।

Verse 27

अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु

अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ; ताभ्यामुत्तानपाणिभ्याम् अङ्गुष्ठानामिकेन धारयेत्।

Verse 28

आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत् स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण

तयोः स्रुक्स्रुवोः आज्यं सम्यक् सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरधोऽवाङ् क्षिपेत्। ततः स्रुक्स्रुवौ पुनः सङ्गृह्य ताभ्यां वारिणा प्रक्षालयेत्॥

Verse 29

रुद्रनासिकामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वक्त्रनासिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः

प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्षाल्य चैव हि। निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः॥ (पाठान्तरं: रुद्रनासिकामिति/वक्त्रनासिकामिति; आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेत्)

Verse 30

प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया

प्रणवादिनमोन्तेन कृत्वा पश्चाद्धोमं समाचरेत्। गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया॥

Verse 31

नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः

नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम्। अधिकारावसानं वा कुर्यादङ्गानुसारतः॥

Verse 32

प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः

प्रणवेनोपचारं तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः। अङ्गैर्होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः॥

Verse 33

गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्

गर्भाधानं प्रथमं संस्कारः; ततः पुंसवनं स्मृतम्। सीमन्तोन्नयनं पश्चाज्जातकर्म नामकरणम्। अन्नप्राशनं च क्रमात्॥

Verse 34

चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः

चूडाकरणं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः। समावर्तनं पत्न्या सह योगश्चाधिकारकः॥

Verse 35

हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः

हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूजयेत्। अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः॥

Verse 36

पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्

ततः पूर्णाहुतिं दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः। वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्॥

Verse 37

विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्

विष्णोर्वह्निं तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवं चरुम्। आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्॥

Verse 38

आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्

आसनादिक्रम एव साङ्गावरणं देवस्योत्तमं पूजनं कुर्यात्। गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य सुरोत्तमं देवं ध्यायेत्॥

Verse 39

आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ नियुज्य स्थापयित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवव्रतान्यशेषत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः योगश्चाथाधिकारत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रान् सन्तर्प्य संत्रपेत् इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्

आधाय इध्मं ततः आग्नीशसंस्थितौ आज्यस्य द्वौ आघारौ यथास्थानं विन्यस्य, कर्माणि नियुज्य यथाक्रमं स्थापयेत्। अशेषतो देवव्रतानि च अधिकारानुसारं योगं च कृत्वा, मन्त्रान् सन्तर्प्य, वायव्य-नैरृतादिदिक्षु प्रवृत्तौ यथाक्रमं प्रवर्तेत्॥

Verse 40

आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु

ततः आज्यभागौ हुत्वा मध्ये दक्षिणोत्तरे चक्षुषी जुहुयात्। अनन्तरं सर्वमन्त्रान् अर्चाक्रमेणैव होमयेत्॥

Verse 41

आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह

आज्येन मूर्तिं तर्पयेत्, दशांशेन च अङ्गहोमं कुर्यात्। आज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह शतं सहस्रं वा जुहुयात्॥

Verse 42

समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्

होमान्तां यावत् अर्चां समाप्य, शुचीन् शिष्यान् अनुपोषितान् आहूय अग्रे निवेश्य, अथ अस्त्रेण पशून् प्रोक्षयेत्॥

Verse 43

शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्

अविद्याकर्मबन्धनैः शिष्यानात्मनि संयोज्य, लिङ्गानुवृत्तं चैतन्यं लिङ्गेन सह पाशितं भवति।

Verse 44

ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्

ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य, वायुवीजेन शोधयेत्; ततः दहनबीजेन ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकां सृष्टिं जनयेत्।

Verse 45

निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम्

निर्दग्धां सकलां ध्यायेत्, भस्मकूटनिभस्थिताम्।

Verse 46

प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयंस्मरेतप्_२४०४५च्द्तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्

भस्म वारिणा प्लावयेत्, संसारं वार्मयं स्मरेत्; तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम्। तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्।

Verse 47

अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्

अण्डं तदुद्भवं ध्यायेत्, तदाधारं तदात्मकम्; तन्मध्ये चिन्तयेत् मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्।

Verse 48

लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्

पश्चात् पूर्वसंस्कृतम् आत्मस्थं लिङ्गं सङ्क्रामयेत्। विभक्तेन्द्रियसंस्थानं तस्य क्रमाद् वृद्धिं च विचिन्तयेत्॥

Verse 49

ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् समिद्भिर्वा तिलैस् तथा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सह लिङ्गेन दर्शितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः संसारञ्चाक्षयं स्मरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थण्डिले पूर्वसंस्कृतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्

ततोऽण्डे संवत्सरमेकं स्थित्वा द्विशकलीकृतम्। समिद्भिर्वा तिलैर्वापि हुत्वा द्यावापृथिव्यौ शकले ध्यायेत्, तयोर्मध्ये प्रजापतिं च॥

Verse 50

जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्

जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम्। मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्॥

Verse 51

विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः

विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम्। एवं एकं बहून् वापि जनयेत् ध्यानयोगतः॥

Verse 52

करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु

करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा। नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु ताडयेत्॥

Verse 53

कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्

कृतपूजः सम्यग् गुरुः देवदेवस्य तत्त्ववित् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखान् उपवेशयेत्।

Verse 54

अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्

तेऽपि गुरुणैवं शिक्षिता हरिं अर्चयेयुः। तत्र पुष्पाञ्जलिं क्षिप्त्वा ततः पुष्पादिभिरनन्तरम् अर्चनं कुर्युः।

Verse 55

अमन्त्रमर्चनं कृत्वा गुरोः पादार्चनन्ततः विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा

अमन्त्रेण अर्चनं कृत्वा, ततः गुरोः पादयोः अर्चनं कृत्वा, दक्षिणां विधाय दद्यात्—सर्वस्वं वा अर्धमेव वा।

Verse 56

गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्

गुरुः शिष्यान् सम्यक् संशिक्षयेत्। तैः नामभिः हरिः पूज्यः। विश्वक्सेनं च ईशं शङ्खचक्रगदाधरं यजेत्।

Verse 57

तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत्

तत् मन्त्रं जपन् तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत्।

Verse 58

विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं

विष्णोर्निर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय समर्पयेत्। प्रणीताभिर्जलैः स्वात्मानं कुण्डगं चाभिषिच्य शुद्धिं कुर्यात्॥

Verse 59

वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ

वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत्। बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर्लीयते हरौ॥