Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

योऽसौ सोमेश्वरो नाम्ना पश्चिमो भैरवः स्मृतः । कालाग्निरुद्रनाथेति पर्यायैर्नामभिः श्रुतः

Transliteration

yo'sau someśvaro nāmnā paścimo bhairavaḥ smṛtaḥ | kālāgnirudranātheti paryāyairnāmabhiḥ śrutaḥ

Translation

Тот, кто известен под именем Сомешвара, памятуется как Западный Бхайрава; также о нём слышат под равнозначными именами «Калагнирудра» и «Рудранатха».

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक सर्वनाम

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम

• सोमेश्वरः: Soma-īśvara (Lord of Soma)
• सोमेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य ईश्वरः)

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पश्चिमः: western
• पश्चिमः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भैरवः)

• भैरवः: Bhairava
• भैरवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is called/remembered as
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘कथ्यते/उच्यते’ अर्थः

• कालाग्निरुद्रनाथ: Kālāgnirudranātha (Lord of Kālāgnirudra)
• कालाग्निरुद्रनाथ: Samjna (Apposition/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: काल + अग्नि + रुद्र + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप; बहुपद-तत्पुरुष-समासः (कालाग्निरुद्रस्य नाथः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)

• पर्यायैः: by synonyms/alternate terms
• पर्यायैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पर्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• नामभिः: by names
• नामभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• श्रुतः: is heard/known as
• श्रुतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘श्रूयते/प्रसिद्धः’ अर्थः

Speaker

Śiva (Someśvara/Kālāgnirudra) to Devī (Deveśī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someśvara (Paścima Bhairava)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A composite iconography: the serene liṅga in the sanctum, while behind it a subtle vision of Bhairava facing west, with flames of Kālāgni and Rudra’s trident, signifying multiple names in one presence.

Characters & Entities

• Someśvara
• Bhairava
• Kālāgnirudra
• Rudranātha
• Prabhāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowing Śiva’s names and forms reveals his protective Bhairava aspect active in the sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa kṣetra, where Someśvara is identified with the Western Bhairava.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse provides nāma-smaraṇa and theological identification supporting devotion.