Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ईश्वर उवाच । रघुवंशेऽति विख्यातो राजा दशरथो बली । चक्रवर्ती स विज्ञेयः सप्तद्वीपाधिपः पुरा

Transliteration

īśvara uvāca | raghuvaṃśe'ti vikhyāto rājā daśaratho balī | cakravartī sa vijñeyaḥ saptadvīpādhipaḥ purā

Translation

Ишвара сказал: в роду Рагху был могучий царь Дашаратха, чрезвычайно прославленный. Знайте его как чакравартина — вселенского владыку, некогда правившего семью континентами.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• रघुवंशे: in the Raghu dynasty
• रघुवंशे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रघुवंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रघोः वंशः)

• अति: very/exceedingly
• अति: Avadharana (Intensifier/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय (intensifier) ‘exceedingly’

• विख्यातः: renowned
• विख्यातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: कृदन्त-क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गः वि; विशेषणम् (राजा/दशरथः)

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दशरथः: Daśaratha
• दशरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दशरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राज्ञः नाम

• बली: mighty
• बली: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (दशरथः)

• चक्रवर्ती: universal monarch
• चक्रवर्ती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक) = चक्र + वर्तिन्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स); समासः तत्पुरुषः (चक्रं वर्तते यस्य/चक्रे वर्तते)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विज्ञेयः: is to be known/should be understood as
• विज्ञेयः: Vidheyavisheshana (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (यत्-प्रत्यय, gerundive/भाव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘ज्ञातव्यः/वेद्यः’

• सप्तद्वीपाधिपः: lord of the seven continents
• सप्तद्वीपाधिपः: Karta (Subject complement/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सप्तद्वीपाधिप (प्रातिपदिक) = सप्त + द्वीप + अधिप
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सप्तानां द्वीपानाम् अधिपः)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Īśvara narrates Daśaratha’s grandeur: a mighty Raghu king, cakravartin over sapta-dvīpas; the imagery is regal yet framed as prelude to vulnerability before Śani.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Daśaratha
• Raghuvaṃśa
• Sapta-dvīpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the greatest rulers remain within dharma’s framework; royal power is meaningful when aligned with devotion and righteous conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Prabhāsa Kṣetra Māhātmya, where this royal narrative supports the glory of Saurīśvara worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it establishes the protagonist (Daśaratha) for the forthcoming account of hymn and worship.