Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 92

Devanagari script

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

Transliteration

araṇīmiva saṃrabdhā mamaṃthurjāta manyavaḥ | pṛthustasmātsamutpannaḥ karājjvalanasaṃnibhaḥ

Translation

Подобно тому как трут огневую палочку (арани), они с жаром стали «взбивать» её, и гнев их поднялся. И тогда из руки явился Притху (Pṛthu), подобный пылающему огню.

Word by Word

• अरणीम्: fire-stick (araṇi)
• अरणीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• इव: like, as
• इव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)

• संरब्धाः: enraged, agitated
• संरब्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सं-रभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (manyavaḥ)

• ममन्थुः: they churned
• ममन्थुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन्थ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• जात: arisen, born
• जात: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) रूपेण पूर्वपद; समासाङ्ग (manyavaḥ)

• मन्यवः: wraths, angers
• मन्यवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पृथुः: Pṛthu
• पृथुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: from that (churning)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• समुत्पन्नः: arisen, produced
• समुत्पन्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (pṛthuḥ)

• करात्: from the hand
• करात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• ज्वलनसंनिभः: resembling fire
• ज्वलनसंनिभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपमान-निर्देशः: ज्वलनस्य संनिभः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (pṛthuḥ)

Speaker

Narrator (within Prabhāsakṣetra-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sages churn Vena’s right hand like an araṇi; sparks and a flame-like figure (Pṛthu) emerges, radiant and armed with kingly aura.

Characters & Entities

• Pṛthu
• Vena
• Maharṣis
• Araṇi (fire-stick)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Righteous authority is portrayed as luminous and purifying—arising to burn away the darkness created by adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative appears within Prabhāsakṣetra-māhātmya, contributing to the sacred prestige of the Prabhāsa region through exemplary dharma-history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.