Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 47

Devanagari script

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले तु युद्धे चकंपिरे भूभिसमेतलोकाः । वित्रस्तदेवा न दिशो विरेजुर्महांधकारावृतमूर्छितं जगत्

Transliteration

tasminpravṛtte tumule tu yuddhe cakaṃpire bhūbhisametalokāḥ | vitrastadevā na diśo virejurmahāṃdhakārāvṛtamūrchitaṃ jagat

Translation

Когда началась та бурная битва, миры вместе с землёй содрогнулись. Боги в страхе; стороны света померкли, и вселенная обессилела, покрытая великой тьмой.

Word by Word

• तस्मिन्: in that (situation/time)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; सर्वनाम

• प्रवृत्ते: when it had begun; having started
• प्रवृत्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: प्र-वृत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute)

• तुमुले: tumultuous; fierce
• तुमुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; ‘युद्धे’ इति विशेषणम्

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपातः

• युद्धे: in the battle
• युद्धे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute)

• चकंपिरे: trembled
• चकंपिरे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कम्प् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, आत्मनेपदम्

• भूभि-समेत-लोकाः: the worlds together with the earth
• भूभि-समेत-लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + समेत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (भूभिः समेताः लोकाः)

• वित्रस्त-देवाः: the frightened gods
• वित्रस्त-देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वित्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्मधारयः (वित्रस्ताः देवाः)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• दिशः: the directions
• दिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• विरेजुः: shone; appeared bright
• विरेजुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्; वि-उपसर्गः

• महा-अन्धकार-आवृत-मूर्छितम्: covered by great darkness and stupefied
• महा-अन्धकार-आवृत-मूर्छितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अन्धकार (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मूर्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः — ‘जगत्’ इति विशेषणम्

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Prabhāsa-kṣetra-māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic scene: earth and worlds shaking; devas recoiling; the sky and directions dimmed by a rolling wall of darkness; the central combat barely visible amid dust and shadow.

Characters & Entities

• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma surges, even the cosmos appears shaken—yet such upheaval sets the stage for divine restoration of order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya, underscoring Prabhāsa as a theatre of divine intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears here; it describes cosmic omens accompanying the battle.