Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ततो नारायणेनेह क्षालितं गात्रसुत्तमम् । क्षालनात्तस्य देवस्य श्रमो नाशमुपागमत्

Transliteration

tato nārāyaṇeneha kṣālitaṃ gātrasuttamam | kṣālanāttasya devasya śramo nāśamupāgamat

Translation

Тогда Нараяна омылся там и очистил своё превосходное тело. От этого омовения усталость того бога исчезла.

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनुक्रमवाचक क्रियाविशेषणम्

• नारायणेन: by Nārāyaṇa
• नारायणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम्

• क्षालितम्: washed; cleansed
• क्षालितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: क्षल् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कर्मणि — ‘गात्रसुत्तमम्’ इति कर्मपदस्य विशेषणम्

• गात्र-सुत्तमम्: the excellent body/limbs
• गात्र-सुत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक) + सु-उत्तम (उत्तम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; कर्मधारयः (उत्तमं गात्रम्)

• क्षालनात्: from/through the washing
• क्षालनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: क्षालन (प्रातिपदिक; क्षल्-धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्; अपादान/हेतुवाचक

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; सर्वनाम

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• श्रमः: fatigue
• श्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• नाशम्: destruction; disappearance
• नाशम्: Gati/Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• उपागमत्: went to; reached
• उपागमत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-गम् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Taptodakuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Kṛṣṇa

Visual Art Cues

Scene: Nārāyaṇa steps into the steaming kund, water beading on his radiant form; attendants and sages watch as the divine fatigue dissolves, the air filled with warm mist and sanctity.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa (Viṣṇu)
• Taptodakuṇḍa (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing is shown as both physical relief and spiritual purification—validated by the gods’ own participation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Taptodakuṇḍa at Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna/cleansing in the tīrtha waters is highlighted as the key act yielding immediate benefit (śrama-nāśa).