Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

ईश्वर उवाच । महाकाल स्वरूपेण स्थित्वा तीर्थे महोदये । नाशयिष्यामि शत्रून्वः सम्यगाराधितो ह्यहम्

Transliteration

īśvara uvāca | mahākāla svarūpeṇa sthitvā tīrthe mahodaye | nāśayiṣyāmi śatrūnvaḥ samyagārādhito hyaham

Translation

Ишвара сказал: «Пребывая в тиртхе Маходая в облике Махакалы, когда Меня почитают должным образом, Я уничтожу ваших врагов».

Word by Word

• ईश्वरः: Ishvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-पुंलिङ्ग, विभक्तिः-प्रथमा, वचनम्-एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लकारः-लिट् (Perfect), पुरुषः-प्रथम, वचनम्-एकवचन, परस्मैपदम्

• महाकाल: Mahākāla
• महाकाल: Compound member
• Type: Noun
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-पुंलिङ्ग; समास-पूर्वपद-रूपम् (in compound context)

• स्वरूपेण: in the form (as)
• स्वरूपेण: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-नपुंसक, विभक्तिः-तृतीया (3rd/instrumental), वचनम्-एकवचन

• स्थित्वा: having remained
• स्थित्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: कृदन्तः-क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having stood/remained)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-नपुंसक, विभक्तिः-सप्तमी, वचनम्-एकवचन

• महोदये: at Mahodaya (the great holy place)
• महोदये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-पुंलिङ्ग, विभक्तिः-सप्तमी, वचनम्-एकवचन; ‘तीर्थे’ इत्यस्य विशेषण-भावः (locative apposition)

• नाशयिष्यामि: I will destroy
• नाशयिष्यामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु) णिच् (causative) → नाशय्; उपसर्गः- (none)
• Form: लकारः-लृट् (Future), पुरुषः-उत्तम (1st), वचनम्-एकवचन, परस्मैपदम्; णिजन्त (causative): ‘I will cause to perish/destroy’

• शत्रून्: enemies
• शत्रून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्-पुंलिङ्ग, विभक्तिः-द्वितीया, वचनम्-बहुवचन

• वः: of you / for you
• वः: Sambandha (Genitive/beneficiary)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; विभक्तिः-षष्ठी (genitive) / चतुर्थी (dative) बहुवचन-एकादेश (enclitic ‘of you/for you’)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण (adverb: properly)

• आराधितः: worshipped/propitiated
• आराधितः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राध् (धातु) उपसर्गः-आ → आराधित (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्तः-क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); लिङ्गम्-पुंलिङ्ग, विभक्तिः-प्रथमा, वचनम्-एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• हि: indeed/for
• हि: Nipata (Emphasis/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (particle: for/indeed)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; विभक्तिः-प्रथमा, वचनम्-एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva/Maheśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahodaya Tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: Īśvara manifests as Mahākāla at a tīrtha—dark-hued, powerful, time-transcending—standing near sacred waters; brāhmaṇas worship with lamps and bilva leaves as the Lord promises to destroy their enemies.

Characters & Entities

• Īśvara
• Śiva
• Mahākāla
• Mahodaya Tīrtha
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper worship (ārādhana) of Śiva at a sacred locus yields dharmic protection—removing obstacles symbolized as enemies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahodaya Tīrtha within Prabhāsakṣetra (Prabhāsa region).

What ritualistic prescription is mentioned?

Sincere and correct ārādhana (worship/propitiation) of Mahākāla-Śiva at Mahodaya Tīrtha.