Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

Transliteration

haṃsakāraṃḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam | kokilābhiḥ śukaiścaiva nānāpakṣininādi tam

Translation

Там теснились лебеди и птицы караṇḍава, красоту придавали пары чакравака; и всё вокруг звучало криками кукуил, попугаев и множества иных птиц.

Word by Word

• हंसकारण्डवाकीर्णम्: filled with swans and kāraṇḍava ducks
• हंसकारण्डवाकीर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हंस (प्रातिपदिक) + कारण्डव (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (प्रातिपदिक) < आ√कॄ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त-प्रायः (आकीर्ण ‘strewn/filled’); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तृतीया-तत्पुरुषः (हंस-कारण्डवैः आकीर्णम्)

• चक्रवाकोपशोभितम्: adorned by cakravāka birds
• चक्रवाकोपशोभितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चक्रवाक (प्रातिपदिक) + उपशोभित (प्रातिपदिक) < शोभि (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तृतीया-तत्पुरुषः (चक्रवाकैः उपशोभितम्)

• कोकिलाभिः: by/with cuckoos
• कोकिलाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोकिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्

• शुकैः: by/with parrots
• शुकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha/Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः

• एव: indeed
• एव: Discourse particle (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थकः (indeed/just)

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विशेषणार्थे (various)

• पक्षिनिनादि: resounding with birds
• पक्षिनिनादि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पक्षि (प्रातिपदिक) + निनादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पक्षिणां निनादः यस्मिन्/येन) ‘bird-sounding’

• तत्: that (place)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred lakeside or riverine expanse within Prabhāsa-kṣetra, crowded with swans and kāraṇḍava ducks; cakravāka pairs glide near lotus beds; the air vibrates with kokila calls and parrots in flowering trees.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The auspicious sounds of nature are presented as part of the tīrtha’s sanctity—an atmosphere conducive to remembrance of the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, especially its waters and environs alive with auspicious birds.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, establishing the sacred ambience that frames pilgrimage and worship.