Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

anādṛtya tu te vākyaṃ rohiṇyāṃ nirato rahaḥ | reme kāmaparītātmā asmākaṃ śokavarddhanaḥ

«Пренебрегая твоим наставлением, он тайно предался Рохини; сердце его было охвачено желанием, и он предавался утехам — лишь умножая нашу скорбь.»

anādṛtyahaving disregarded
anādṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootan-ā-√dṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), उपसर्गः: आ-, नञ्-प्रत्ययेन निषेधः; अर्थः: ‘अवज्ञाय/अनादरं कृत्वा’
tubut
tu:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
teyour
te:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; ‘तव/ते’
vākyaṃstatement/words
vākyaṃ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
rohiṇyāmin/with Rohiṇī
rohiṇyām:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootrohiṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
nirataḥengaged/absorbed
nirataḥ:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootnirata (प्रातिपदिक; √ram/√rañj-निरत भाव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; विशेषणम्
rahaḥin secret, privately
rahaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootrahas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb), अर्थे ‘गुप्तम्/एकान्ते’
remehe enjoyed/sported
reme:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√ram (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
kāmaparītātmāwhose mind was overcome by desire
kāmaparītātmā:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma (प्रातिपदिक) + parīta (कृदन्त, √i/√ṛ? ‘परि-इ’ भाव: ‘आवृत’) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः ‘कामेन परीतः आत्मा यस्य’ (अर्थतः बहुव्रीहिसदृश-विशेषणप्रयोगः)
asmākaṃof us/our
asmākaṃ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (genitive), बहुवचन
śokavarddhanaḥincreaser of (our) sorrow
śokavarddhanaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśoka (प्रातिपदिक) + varddhana (प्रातिपदिक; √vṛdh)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शोकस्य वर्धनः’

Dakṣa's daughters (Nakṣatras)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Listener: Devī (Mahādevī addressed in surrounding narration)

Scene: Candra, radiant and youthful, secretly delights with Rohiṇī while the other wives languish; the contrast between moonlit romance and the neglected wives’ sorrow is stark.

D
Dakṣa
C
Candra (Soma)
R
Rohiṇī
D
Dakṣa's daughters (Nakṣatras)

FAQs

Desire that ignores rightful counsel becomes a source of collective suffering; dharma demands self-governance.

Prabhāsa-kṣetra is the Māhātmya setting in which this moral-cosmic episode is narrated.

None.