Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पुराणमेकमेवासीत्तस्मिन्कल्पान्तरेतथा । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

Transliteration

purāṇamekamevāsīttasminkalpāntaretathā | trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram

Translation

В том прежнем круговороте эпох Пурана поистине была одна-единственная. Она была свята, служила средством достижения трёх целей жизни и была необъятна — простиралась до ста коти (стихов/мер).

Word by Word

• पुराणम्: the Purāṇa
• पुराणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• एव: indeed/only
• एव: Nipata (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)

• आसीत्: was/existed
• आसीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (भूतकाल), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Imperfect, 3rd person, Singular)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (Locative, Singular; pronoun)

• कल्पान्तरे: in another kalpa
• कल्पान्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प-अन्तर (प्रातिपदिक; कल्प + अन्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ) (indeclinable; manner/also)

• त्रिवर्गसाधनम्: means to the three aims (dharma-artha-kāma)
• त्रिवर्गसाधनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-वर्ग-साधन (प्रातिपदिक; त्रि + वर्ग + साधन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• पुण्यम्: meritorious/holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

• शतकोटिप्रविस्तरम्: of a hundred crores in extent
• शतकोटिप्रविस्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत-कोटि-प्रविस्तर (प्रातिपदिक; शत + कोटि + प्रविस्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc, Singular; adjective)

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A single colossal manuscript or cosmic scroll unfurling across the sky, marked ‘Purāṇa’; three symbolic pillars labeled dharma, artha, kāma; sages appear tiny, emphasizing ‘śatakoṭi’ vastness.

Characters & Entities

• Purāṇa
• Kalpa
• Trivarga (Dharma-Artha-Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic Dharma is presented as an all-encompassing guide for human flourishing (trivarga) and spiritual merit across cosmic ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the verse is cosmological and textual, within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the nature and scope of the primordial Purāṇa.