Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 115

Devanagari script

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता

Transliteration

viṣṇuruvāca | namo'stu te mahādevi bhūrbhuvaḥsvastrayīmayi | sāvitri durgatariṇi tvaṃ vāṇī saptadhā smṛtā

Translation

Вишну сказал: «Поклон тебе, о Великая Богиня, сущность Тройственной Веды и миров Бхур, Бхувах и Свах. О Савитри, переправляющая существ через бедствие, ты поминаема как Речь (Вач) в семи образах».

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नमः: salutation
• नमः: Karma (Object of saluting/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (salutation as formula)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आशीर्लिङ्गार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; enclitic

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (महा + देवी), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भूः: Bhū (earth)
• भूः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘earth’ (as part of triad)

• भुवः: Bhuvaḥ (mid-region)
• भुवः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘atmosphere’ (as part of triad)

• स्वः: Svaḥ (heaven)
• स्वः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘heaven’ (as part of triad)

• त्रयीमयि: O one consisting of the triad (Vedas/worlds)
• त्रयीमयि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रयी-मयी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (त्रयी + मयी = ‘made of the triad/Vedic triad’), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सावित्रि: O Sāvitrī
• सावित्रि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• दुर्गतरिणि: O deliverer across hardships
• दुर्गतरिणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग-तारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (दुर्ग + तारिणी = ‘one who ferries across difficulties’), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• वाणी: speech (Vāk)
• वाणी: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानााधिकरणे ‘त्वम्’

• सप्तधा: sevenfold
• सप्तधा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सप्तधा (अव्यय)
• Form: संख्याप्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘sevenfold’)

• स्मृता: is remembered (as)
• स्मृता: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: क्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/called’

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu hymns the goddess as Sāvitrī and sevenfold Vāk; the scene glows with mantra-symbols: the three vyāhṛtis (bhūr bhuvaḥ svaḥ) and Vedic radiance surrounding her.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Sāvitrī
• Vāṇī
• Trayī (Vedas)
• Bhūr Bhuvaḥ Svaḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine Mother is both cosmic order (Veda and the worlds) and intimate refuge—she rescues devotees from hardship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The hymn occurs within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya, linking Sāvitrī’s grace to the sacred landscape of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (praise) and namaskāra (homage) are implied as devotional practices; no specific dāna/snana is stated in this verse.