Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

तस्य वायव्यकोणे तु हिर ण्येशः स्वयं स्थितः । तमाराध्य महादेवं हिरण्येश्वरमुत्तमम्

Transliteration

tasya vāyavyakoṇe tu hira ṇyeśaḥ svayaṃ sthitaḥ | tamārādhya mahādevaṃ hiraṇyeśvaramuttamam

Translation

В северо-западном углу того места пребывает сам Хираṇьеша. Поклоняясь тому Махадеве — Хираṇьешваре, Владыке высочайшему, — обретают обещанный плод.

Word by Word

• तस्य: of it/of that (place)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular

• वायव्यकोणे: in the north-west corner
• वायव्यकोणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक) + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारयः (वायव्यः कोणः) — Masculine, Locative singular

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — particle (but/indeed)

• हिरण्येशः: Hiraṇyeśa (Lord of gold)
• हिरण्येशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हिरण्यस्य ईशः) — Masculine, Nominative singular

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, आत्मवाचक-क्रियाविशेषण — adverb (oneself)

• स्थितः: is situated/stands
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Past participle, Masculine nominative singular

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन — Accusative singular

• आराध्य: having worshipped
• आराध्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √राध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया — Absolutive (having worshipped)

• महादेवम्: Mahādeva (Śiva)
• महादेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् देवः) — Masculine, Accusative singular

• हिरण्येश्वरम्: Hiraṇyeśvara
• हिरण्येश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हिरण्यस्य ईश्वरः) — Masculine, Accusative singular

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative singular

Speaker

Śiva (Īśvara/Maheśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hiraṇyeśvara (within Brahmakuṇḍa precinct)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: At the north-west corner of the sacred pond stands Hiraṇyeśvara: a radiant golden-hued liṅga or Śiva presence, with devotees offering water and bilva leaves after completing snāna at Brahmakuṇḍa.

Characters & Entities

• Hiraṇyeśa
• Hiraṇyeśvara
• Mahādeva
• Brahmakuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is completed by upāsanā: the tīrtha’s geography culminates in direct worship of the residing form of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The north-west corner of the Brahmakuṇḍa/Prabhāsa sacred zone, where Hiraṇyeśvara is said to be self-abiding.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhanā (worship) of Mahādeva Hiraṇyeśvara is prescribed.