Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थिता देवि महाकालीति विश्रुता । अधः स्थिते महापीठे पातालविवरान्विते

Transliteration

īśvara uvāca | tatraiva saṃsthitā devi mahākālīti viśrutā | adhaḥ sthite mahāpīṭhe pātālavivarānvite

Translation

Ишвара сказал: «Там же, о Богиня, пребывает Та, что прославлена как Махакали, — на великом священном престоле внизу, имеющем отверстие, ведущее вниз, к Патале».

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• संस्थिता: situated, established
• संस्थिता: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ (देवी) इत्यस्य विशेषणम्

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• महाकाली: Mahākālī
• महाकाली: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + काली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘महती काली’ इति कर्मधारय

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotation/apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः नामनिर्देशे (as/thus)

• विश्रुता: well-known
• विश्रुता: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘महाकाली’ इत्यस्य विशेषणम्

• अधः: below
• अधः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (below)

• स्थिते: situated
• स्थिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘महापीठे’ इत्यस्य विशेषणम् (located)

• महापीठे: in the great sacred seat
• महापीठे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘महत् पीठम्’

• पातालविवरान्विते: endowed with openings to the netherworld
• पातालविवरान्विते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पाताल + विवर + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘महापीठे’ इत्यस्य विशेषणम्; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः (पातालस्य विवरैः अन्वितम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākālī Mahāpīṭha (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘devi’, ‘surasundarī’)

Visual Art Cues

Scene: Śiva narrates to Devī about a subterranean Mahāpīṭha at Prabhāsa where Mahākālī abides; the ground shows a dark cleft or cave-mouth suggesting a pātāla-opening, with a fierce yet protective Devī presence.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī
• Mahākālī
• Mahāpīṭha
• Pātāla
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa maps divinity onto sacred geography, identifying specific power-centers (pīṭhas) where the Goddess is said to abide.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Mahāpīṭha within Prabhāsakṣetra, associated with Mahākālī and described as having a Pātāla-linked opening.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the location and presence of Mahākālī.