Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यदा स्वारोचिषो देवि द्वितीयोऽभून्मनुः पुरा । तस्मिन्कालेऽवतीर्णोऽसौ देवस्तत्र दिवाकरः

Transliteration

yadā svārociṣo devi dvitīyo'bhūnmanuḥ purā | tasminkāle'vatīrṇo'sau devastatra divākaraḥ

Translation

О Богиня, в древности, когда Сварочиша — второй Ману — владычествовал, именно тогда бог Дивакара, Солнце, нисшёл туда.

Word by Word

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Temporal link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-सम्बन्ध (temporal conjunction)

• स्वारोचिषः: Svārociṣa (named)
• स्वारोचिषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वारोचिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (मनु-विशेषण)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• द्वितीयः: the second
• द्वितीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्

• अभूत्: was/became
• अभूत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मनुः: Manu
• मनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• तस्मिन्: in that (time)
• तस्मिन्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• काले: time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अवतीर्णः: descended
• अवतीर्णः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ (धातु)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि भावे—‘having descended’

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• दिवाकरः: Divākara (the Sun)
• दिवाकरः: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; देव-सम्बोधनात्मक नाम

Speaker

Skanda (deduced)

Characters & Entities

• Svārociṣa Manu
• Divākara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are anchored in cosmic time (manvantaras), linking pilgrimage with the Purāṇic vision of sacred history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘there’ refers to the Prabhāsa-kṣetra/Arkasthala region being narrated in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears in this verse; it provides the time-marker for the site’s divine descent.