Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

प्रहस्तं प्रेषयामास किमिदं व्रज मेदिनीम् । अहताऽस्य गतिर्यस्मात्त्रैलोक्ये सचराचरे

Transliteration

prahastaṃ preṣayāmāsa kimidaṃ vraja medinīm | ahatā'sya gatiryasmāttrailokye sacarācare

Translation

Он послал Прахасту, сказав: «Что это? Спустись на землю и разузнай». Ибо его движение никогда прежде не было остановлено нигде в трёх мирах — среди всех существ движущихся и неподвижных.

Word by Word

• prahastam: Prahasta
• prahastam: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: prahasta (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• preṣayāmāsa: sent / dispatched
• preṣayāmāsa: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: preṣ (धातु, प्रेरणे)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोग (causative sense)

• kim: what
• kim: Karma (Interrogative object)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (प्रश्नार्थक)

• idam: this
• idam: Viśeṣaṇa (Deictic qualifier)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (समीपवाचक)

• vraja: go
• vraja: Kriyā (Imperative)
• Type: Verb
• Root: vraj (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• medinīm: to the earth / ground
• medinīm: Karma (Goal/object)
• Type: Noun
• Root: medinī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• ahatā: unharmed / unimpeded
• ahatā: Hetu (Cause qualifier)
• Type: Adjective
• Root: han (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (नञ्-पूर्वक क्त-प्रत्यय: ‘अहत’ = ‘अनाहत’), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (अव्ययवत्/विशेषण)

• asya: of it / of him
• asya: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचनम्

• gatiḥ: movement / course
• gatiḥ: Kartā (Subject)
• Type: Noun
• Root: gati (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्

• yasmāt: because / from which
• yasmāt: Hetu/Apādāna (Reason/from which)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचनम् (यत्-सम्बन्ध)

• trailokye: in the three worlds
• trailokye: Adhikaraṇa (Location/sphere)
• Type: Noun
• Root: tri (संख्या) + loka (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (‘त्रयः लोकाः’); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्

• sa-carācare: with the moving and the unmoving
• sa-carācare: Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (Qualifier of location)
• Type: Adjective
• Root: sa (उपसर्ग/सह) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः (‘चर’ + ‘अचर’), ‘स’ उपपदेन ‘सहित’ अर्थः; नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम् (trailokye इति विशेषणम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Prabhāsakṣetramāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāvaṇeśvara / Prabhāsa-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Rāvaṇa, astonished and irritated, orders Prahasta to descend; Prahasta leaps or rides downward through clouds toward the glowing earth below; the halted Puṣpaka hangs overhead.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Prahasta
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride in unchecked power is humbled when one encounters a divinely protected sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, implicitly shown as a realm where ordinary cosmic rules are suspended by Śiva’s presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative instruction to investigate the cause of a miraculous stoppage.