Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्वास्विह भूतले

Transliteration

ṛtusnātā mahī tatra garbhaṃ gṛhṇāti bhāskarāt | dyaurjalaṃ sūyate garbhaṃ varṣāsvāsviha bhūtale

Translation

Там Земля, омытая сменой времён года, принимает от Бхаскары (Солнца) семя-зароды́ш. А Дьяух вновь и вновь рождает водный зародыш в виде дождей, проливая их на эту землю.

Word by Word

• ऋतुस्नाता: bathed in the season (i.e., after seasonal bath)
• ऋतुस्नाता: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक) + स्नात (कृदन्त; √स्ना)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘स्नात’; समासः—ऋतौ स्नाता (सप्तमी-तत्पुरुष)

• मही: the Earth
• मही: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Deśa (Place adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• गर्भम्: seed/embryo
• गर्भम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गृह्णाति: takes/receives
• गृह्णाति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• भास्करात्: from the Sun
• भास्करात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (source)

• द्यौः: the sky
• द्यौः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• जलम्: water
• जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सूयते: produces/gives birth to
• सूयते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (passive/medio-passive sense)

• गर्भम्: seed/embryo
• गर्भम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• वर्षासु: in the rainy seasons
• वर्षासु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन

• आसु: in those
• आसु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; सर्वनाम

• इह: here
• इह: Deśa (Place adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (here)

• भूतले: on the earth’s surface
• भूतले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—भूते तले (सप्तमी-तत्पुरुष)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (seasonal sanctity implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Allegorical ecology: Earth personified, freshly bathed by seasons, receiving solar seed; Dyauḥ (sky) releasing rain as a watery embryo over the world—depict a sacred meteorological cycle as divine ritual.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Mahī (Earth)
• Dyauḥ
• Varṣā (rains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Nature’s cycles are dharmic and sacred—season, sun, rain, and earth cooperate as a divine economy sustaining life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the Prabhāsakṣetra māhātmya by grounding the kṣetra’s sanctity in cosmic-natural processes.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it describes cosmological causation behind seasonal rains and fertility.