Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 47

Devanagari script

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः । यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते

Transliteration

phālgunāntacaturddaśyāṃ naivedyaṃ nūtanairyavaiḥ | yo dadātyacaleśāya sa bhūyo neha jāyate

Translation

В четырнадцатый день на исходе месяца Пхалгуна тот, кто поднесёт Ачалеше найведью из свежего ячменя, более не родится здесь вновь.

Word by Word

• फाल्गुनान्तचतुर्दश्याम्: on the fourteenth (tithi) at the end of Phālguna
• फाल्गुनान्तचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन-अन्त + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (सप्तमी-तत्पुरुष/निर्देश): फाल्गुनस्य अन्ते (स्थित) चतुर्दशी

• नैवेद्यम्: food offering
• नैवेद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैवेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नूतनैः: with new
• नूतनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: नूतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण (यवैः सह)

• यवैः: barley grains
• यवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (यः...सः)

• ददाति: gives
• ददाति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अचलेशाय: to the Lord of the mountain (Śiva)
• अचलेशाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अचल + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अचलस्य ईशः (Lord of the mountain)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-vishesana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (पुनरावृत्तिवाचक) = 'again/further'

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध) = 'not'

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) = 'here/in this world'

• जायते: is born
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) prescribing a vrata/observance (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Acaleśa / Acalēśvara (Arbuda-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: At a hill-temple of Acaleśa, devotees on the dusk of Phālguna-ending Caturdaśī present a bowl of fresh barley naivedya before a liṅga, with lamps, bilva leaves, and a quiet mountain backdrop.

Characters & Entities

• Phālguna
• Caturdaśī
• Acaleśa
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A simple, sincere offering at the right sacred time and place is exalted as a direct means toward liberation from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Acaleśa’s shrine in Arbuda-kṣetra (Śiva as the Lord of the mountain/immovable).

What ritualistic prescription is mentioned?

On Phālguna-anta Caturdaśī, offer naivedya prepared with fresh barley (yava) to Acaleśa.