Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामहोरात्रं सुरेश्वरि । शिवकुंडं तथास्त्वेतन्मया यस्मात्समावृतम्

Transliteration

caitraśuklatrayodaśyāmahorātraṃ sureśvari | śivakuṃḍaṃ tathāstvetanmayā yasmātsamāvṛtam

Translation

«О Царица богов, в тринадцатый день светлой половины месяца Чайтра, весь день и всю ночь, да будет это место известно как “Шива-кунда”, ибо оно было мною покрыто.»

Word by Word

• चैत्रशुक्लत्रयोदश्याम्: on the bright thirteenth (tithi) of Caitra
• चैत्रशुक्लत्रयोदश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्र + शुक्ल + त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चैत्रस्य शुक्लपक्षस्य त्रयोदशी)

• अहोरात्रम्: a day and night (for a full day)
• अहोरात्रम्: Karma (Extent/duration as object)
• Type: Noun
• Root: अहोरात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—द्वन्द्व (अहः + रात्रि)

• सुरेश्वरि: O queen of the gods
• सुरेश्वरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (सुराणाम् ईश्वरी)

• शिवकुण्डम्: Shiva’s pond (Śivakuṇḍa)
• शिवकुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (शिवस्य कुण्डम्)

• तथा: thus, so
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/so)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agentive instrumental)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• यस्मात्: because, since
• यस्मात्: Hetu/Apadana (Reason/Source)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• समावृतम्: has been covered, enclosed
• समावृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ√वृ (धातु) / समावृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (has been covered/enclosed)

Speaker

Śiva (implied, addressing a goddess as sureśvarī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A divine proclamation fixes the sacred calendar: on Caitra bright trayodaśī, day and night, the pond is to be known as Śiva-kuṇḍa, marked by the goddess’s covering/protecting act.

Characters & Entities

• Śiva
• Caitra-śukla Trayodaśī
• Śiva-kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time (tithi) and sacred place (kuṇḍa) become mutually sanctifying through divine decree in Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śiva-kuṇḍa, later further named and praised in the subsequent verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights the auspicious timing—Caitra bright Trayodaśī (day and night)—as a key sacred window connected to the kuṇḍa.