Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

जितक्रोधो जितमदो जितसर्वेंद्रियक्रियः । तावद्वर्षसहस्रांते भगवान्वृषभध्वजः । तुतोष नृपतेस्तस्य स्वयं दर्शनमाययौ

Transliteration

jitakrodho jitamado jitasarveṃdriyakriyaḥ | tāvadvarṣasahasrāṃte bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ | tutoṣa nṛpatestasya svayaṃ darśanamāyayau

Translation

Победив гнев и гордыню и обуздав деяния всех чувств, по завершении тысячи лет Господь, несущий знамя с быком (Шива), возрадовался тому царю-риши и Сам явился, даруя ему даршан.

Word by Word

• जितक्रोधः: having conquered anger
• जितक्रोधः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (जि धातु + क्त) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (क्रोधं जितः)

• जितमदः: having conquered pride
• जितमदः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (जि धातु + क्त) + मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (मदं जितः)

• जितसर्वेन्द्रियक्रियः: having mastered all sense-activities
• जितसर्वेन्द्रियक्रियः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (जि धातु + क्त) + सर्व + इन्द्रिय + क्रिया (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सर्वेन्द्रियाणां क्रियाः जिताः यस्य)

• तावत्: for that long; up to that point
• तावत्: Kala-adhikarana (Time extent/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, परिमाणवाचक/कालवाचक (measure adverb)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षसहस्रस्य अन्ते)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वृषभध्वजः: He whose banner bears a bull (Śiva)
• वृषभध्वजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + ध्वज (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (वृषभः ध्वजः यस्य सः) — शिवस्य नाम

• तुतोष: was pleased
• तुतोष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नृपतेः: of the king
• नृपतेः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic/reflexive)

• दर्शनम्: a vision; appearance
• दर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आययौ: came; arrived
• आययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Pulastya (continuing narrative context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara (implied by immediate narrative context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in given excerpt (traditionally a royal/ṛṣi interlocutor in Skanda narratives)

Visual Art Cues

Scene: A royal sage seated in deep meditation before a radiant liṅga; after a thousand-year tapas, Śiva with vṛṣabha-dhvaja manifests, blessing him with compassionate gaze.

Characters & Entities

• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)
• Viśvāvasu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Long tapas supported by self-mastery culminates in divine pleasure and the direct grace of Śiva through darśana.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Siddheśvara setting in Arbuda Khaṇḍa, where sustained austerity draws Śiva’s direct presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Austerity over a long vow-like period, coupled with indriya-nigraha (sense-restraint) as a spiritual discipline.