Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

यत्तस्य तुष्टया दत्तं चंडं चंडार्चिषा समम् । तच्छस्त्रं च तथान्यानि देवीदत्तानि शंकरः । शनैःशनैः प्रजग्राह स्ववक्त्रेण महेश्वरः

Transliteration

yattasya tuṣṭayā dattaṃ caṃḍaṃ caṃḍārciṣā samam | tacchastraṃ ca tathānyāni devīdattāni śaṃkaraḥ | śanaiḥśanaiḥ prajagrāha svavaktreṇa maheśvaraḥ

Translation

Тогда Махешвара Шанкара собственными устами постепенно взял то грозное оружие, яростное, как пылающее пламя, а также иные оружия, дарованные Богиней в её благоволении.

Word by Word

• यत्: that which
• यत्: Karma (Relative object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धसूचक ‘which/that’

• तस्य: to him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• तुष्टया: with satisfaction/being pleased
• तुष्टया: Hetu/Instrument (Cause/means/हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Karma (Object described/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/Kta), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• चण्डम्: fierce/terrible
• चण्डम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• चण्डार्चिषा: with/like a fierce flame
• चण्डार्चिषा: Upamana/Instrument (Standard of comparison/उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (चण्डा अर्चिः यस्य/चण्ड-अर्चिस् = fierce-flame), स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगे तृतीया, एकवचन; अत्र तृतीया (Instrumental)

• समम्: equal to/like
• समम्: Kriya-visheshaṇa (Comparative qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तुल्यार्थक

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• शस्त्रम्: weapon
• शस्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण ‘likewise/also’

• अन्यानि: other (things)
• अन्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• देवीदत्तानि: given by the देवी
• देवीदत्तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवी (प्रातिपदिक) + दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (देवी-दत्त = given by the goddess), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• शंकरः: Śaṅkara
• शंकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• शनैः: slowly
• शनैः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण ‘slowly’ (reduplicated with next word)

• शनैः: gradually
• शनैः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• प्रजग्राह: took up/seized
• प्रजग्राह: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ग्रह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्ववक्त्रेण: with his own mouth
• स्ववक्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्व-वक्त्र = own mouth/face), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• महेश्वरः: Mahēśvara
• महेश्वरः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मह (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् ईश्वरः = great lord), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; likely Sūta/Lomaharṣaṇa to sages within Nāgarakhaṇḍa framing)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śaṅkara, still in fierce guise, calmly and gradually takes into his mouth the blazing, terrible weapon and other divine arms, rendering the king weaponless.

Characters & Entities

• Śaṅkara
• Maheśvara
• Devī (Goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power operates in harmony—Śiva’s sovereignty is shown together with Devī’s grace; dharma is protected through their unified will.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse serves the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya storyline of Adhyāya 95; the tīrtha’s greatness is conveyed through a Śiva-centered miracle narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual instruction is stated; the focus is on divine intervention and Śiva-Devī iconography.