Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

Transliteration

adyāpi tajjalasparśātsupavitro dharātale | yaḥ snānaṃ sūryavāreṇa kurute'rkodayaṃ prati | tasya nāśaṃ drutaṃ yāṃti galagaṃḍādikā iha

Translation

И поныне, от одного прикосновения к той воде человек становится на земле весьма очищенным. Кто совершает там омовение в воскресенье, обратившись к восходу солнца, у того недуги — зоб и прочие — быстро исчезают в этом самом мире.

Word by Word

• अद्यापि: even today; still
• अद्यापि: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमूह; कालवाचक (adverb)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘जल’ इत्यस्य सम्बन्धी (in compound)

• जल: water
• जल: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)

• स्पर्शात्: from (the) touch
• स्पर्शात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे

• सुपवित्रः: very pure
• सुपवित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• धरातले: on the surface of the earth
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (धरायाः तलम्)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सूर्यवारेण: on Sunday; by the Sun-day
• सूर्यवारेण: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + वार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (सूर्यस्य वारः)

• कुरुते: does; performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• अर्कोदयम्: sunrise
• अर्कोदयम्: Karma (Goal as object with prati/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्क + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (अर्कस्य उदयः)

• प्रति: towards
• प्रति: Sambandha (Directional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय; दिशार्थक (towards)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• यान्ति: go; come to
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• गलगण्डादिकाः: goitre and other (diseases)
• गलगण्डादिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गलगण्ड + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (गलगण्डः आदिः येषाम्)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomukha Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Māhātmya audience

Visual Art Cues

Scene: At sunrise on a Sunday, a devotee stands in the tīrtha waters facing Surya; golden rays touch the water; symbolic ‘disease’ figures dissolve, indicating healing of goitre and ailments.

Characters & Entities

• Sūrya (Arka)
• Gomukha-tīrtha (implied)
• Gaṅgā (implied via prior verses)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful tīrtha-practice purifies and is portrayed as restoring harmony of body and spirit under dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gomukha-tīrtha, whose water-touch is praised as supavitro (highly purifying).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna on Sunday (sūryavāra), oriented toward sunrise (arkodayaṃ prati).