Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

यात्राकाले पुमान्यश्च ताभ्यां पूजां समाचरेत् । स वांछितफलं प्राप्य शीघ्रं स्वगृहमाप्नुयात्

Transliteration

yātrākāle pumānyaśca tābhyāṃ pūjāṃ samācaret | sa vāṃchitaphalaṃ prāpya śīghraṃ svagṛhamāpnuyāt

Translation

Кто во время отправления в путь должным образом совершит поклонение тем двум божествам, тот, обретя желанный плод, быстро возвратится в свой дом.

Word by Word

• यात्राकाले: at the time of pilgrimage
• यात्राकाले: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Noun
• Root: यात्रा-काल (प्रातिपदिक; components: यात्रा + काल)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समयवाचक

• पुमान्: a man
• पुमान्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• यः: who
• यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धबोधक

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक

• ताभ्याम्: to/with those two
• ताभ्याम्: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• वाञ्छितफलम्: the desired fruit/result
• वाञ्छितफलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाञ्छित-फल (प्रातिपदिक; components: वाञ्छित (कृदन्त/क्त, √वाञ्छ्) + फल)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having obtained)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: क्रियाविशेषण (Manner adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (अव्ययप्राय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• स्वगृहम्: to his own house
• स्वगृहम्: कर्म (Goal as object)
• Type: Noun
• Root: स्व-गृह (प्रातिपदिक; components: स्व + गृह)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• आप्नुयात्: should reach/attain
• आप्नुयात्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (continued narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ambāvṛddhā (Mahodaya-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A traveler, staff in hand and bundle packed, offers a lamp and flowers to two guardian figures at the city gate-shrine; the road stretches outward while a protective aura surrounds the traveler, foreshadowing successful return.

Characters & Entities

• Sūta
• Ambāvṛddhā (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Undertake travel with remembrance and worship of the kṣetra’s divinities; sacred orientation protects one’s path and purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Ambāvṛddhā kṣetra setting within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā to the two deities before departing on a journey to gain desired outcomes and safe return.