Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अद्यापि तत्र देवेशो रुद्रशीर्षः स तिष्ठति । लिंगभेदभयात्तेन न स भग्नो द्विजोत्तमाः

Transliteration

adyāpi tatra deveśo rudraśīrṣaḥ sa tiṣṭhati | liṃgabhedabhayāttena na sa bhagno dvijottamāḥ

Translation

И поныне там пребывает Владыка богов, именуемый Рудраширша. Из страха повредить лингам его не разбили, о лучшие из дважды-рождённых.

Word by Word

• अद्यापि: even today, still
• अद्यापि: Kālādhi karaṇa (Temporal modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चय (particle cluster); कालवाचक + अपि (even/also)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• देवेशः: Lord of gods
• देवेशः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘देवानाम् ईशः’); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• रुद्रशीर्षः: Rudraśīrṣa (name/title)
• रुद्रशीर्षः: Apposition (Same as subject)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रुद्रस्य शीर्षम्’/नामरूपेण); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject pronoun)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• तिष्ठति: stands, remains
• तिष्ठति: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन

• लिङ्गभेदभयात्: from fear of the breaking of the liṅga
• लिङ्गभेदभयात्: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘लिङ्गभेदस्य भयम्’); नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन

• तेन: by him/therefore
• तेन: Karaṇa (Instrument/agentive cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• सः: he/it
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• भग्नः: broken
• भग्नः: Kriyā (Predicative complement)
• Type: Verb
• Root: √भञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘भग्न’ = broken

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘उत्तमाः द्विजाः’); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/Vocative); बहुवचन

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta continuing the Māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudraśīrṣa (liṅga and associated tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-uttamāḥ

Visual Art Cues

Scene: A venerable Śiva-liṅga named Rudraśīrṣa stands intact; the narrative emphasizes that it was not broken due to fear of damaging the liṅga; the deity’s presence is felt as living and immediate.

Characters & Entities

• Rudraśīrṣa
• Īśa/Śiva (implied as Deveśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse emphasizes reverent protection of sacred symbols and the enduring presence of Śiva at a holy site.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises the locale where the Rudraśīrṣa-liṅga is established within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the focus is on the liṅga’s continued presence and its being kept from harm.