Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च

Transliteration

tatastena samaṃ hāsyaṃ kṛtvā kṣatriyabhāvajam | surataṃ rucirairbhāvairhāvairbhūribhireva ca

Translation

Затем, смеясь вместе с ним так, как подобает кшатрийскому духу, она предалась любовному соитию, исполненному чарующих настроений и множества кокетливых жестов.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (then)

• तेन: with him
• तेन: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• समम्: together
• समम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; सहार्थक (adverb: together/equally)

• हास्यम्: laughter/jesting
• हास्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• क्षत्रियभावजम्: born of a warrior-like mood
• क्षत्रियभावजम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षत्रिय + भाव + ज (प्रातिपदिक); क्षत्रियभावज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (क्षत्रियस्य भावः; तस्मात् जातम्) विशेषण (हास्यस्य)

• सुरतम्: lovemaking/sexual union
• सुरतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• रुचिरैः: with charming
• रुचिरैः: Karana (Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण

• भावैः: emotions/expressions
• भावैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• हावैः: coquetries/gestures
• हावैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: हाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• भूरिभिः: with many
• भूरिभिः: Karana (Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Narrator (Sūta continues)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya frame implied)

Visual Art Cues

Scene: In the royal bedchamber, the couple shares laughter; the woman displays coquettish gestures and charming expressions, while a subtle hint (hand near braid) foreshadows concealed intent.

Characters & Entities

• kṣatriya (warrior-king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pleasure mixed with deception becomes a vehicle for adharma; vigilance without inner discernment (viveka) can mislead.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it serves the broader tīrtha-māhātmya narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.