Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तस्मात्पक्षं क्षयं यातु पक्षं वृद्धिं प्रगच्छतु । येन ते स्याद्वचः सत्यं मत्प्रसादसमन्वितम्

Transliteration

tasmātpakṣaṃ kṣayaṃ yātu pakṣaṃ vṛddhiṃ pragacchatu | yena te syādvacaḥ satyaṃ matprasādasamanvitam

Translation

Потому пусть одна половина месяца убывает, а другая возрастает, дабы твоё слово стало истинным, сопряжённое с моей милостью.

Word by Word

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• पक्षम्: fortnight (half-month)
• पक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षयम्: waning, decrease
• क्षयम्: Gati/Karma (गति/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यातु: let it go/attain
• यातु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पक्षम्: fortnight
• पक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वृद्धिम्: increase, waxing
• वृद्धिम्: Gati/Karma (गति/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रगच्छतु: let it proceed/attain
• प्रगच्छतु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• येन: by which, so that
• येन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सम्बन्धार्थे (by which/so that)

• ते: to you / your
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Gen./Dat.), एकवचन; एन्क्लिटिक

• स्यात्: may be, would be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• वचः: word, statement
• वचः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः)

• मत्प्रसादसमन्वितम्: endowed with my grace
• मत्प्रसादसमन्वितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मत्-प्रसाद-समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः); समासः: मत् (मम) + प्रसाद (grace) + समन्वित (endowed)

Speaker

Śiva (continuing his decree)

Skanda Dialogue

Listener: Candra (and Dakṣa as beneficiary)

Visual Art Cues

Scene: Śiva declares the lunar cycle: one fortnight wanes, the other waxes; the Moon is shown with alternating crescents, embodying both curse and blessing.

Characters & Entities

• Śiva
• Candra/Soma
• Pakṣa (waxing/waning fortnight)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic rhythms reflect divine governance; balance (waxing and waning) is established to harmonize truth, karma, and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

It supports the Somēśvara tīrtha-liṅga framework of the chapter, linking lunar order with Śiva’s sacred presence across tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied devotional timing: lunar fortnights and Somavāra (Monday) become auspicious frameworks for Śiva worship, though not detailed here.