Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्

Transliteration

saptamyāṃ sūryavāreṇa upavāsaparāyaṇaḥ | yastaṃ pūjayate bhaktyā saptarmārdvādaśa kramāt | sa prāpnoti sutaṃ śreṣṭhaṃ svavaṃśasya vivardhanam

Translation

В Саптами, когда она приходится на воскресенье, тот, кто предан посту и с бхакти почитает Его в должной последовательности (семичастным обрядом и двенадцатикратным порядком), обретает превосходного сына, умножающего его род.

Word by Word

• सप्तम्याम्: on the seventh (lunar day)
• सप्तम्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तिथिवाचक

• सूर्य-वारेण: on Sunday
• सूर्य-वारेण: Adhikarana (Temporal/काल)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + वार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सूर्यस्य वारः)

• उपवास-परायणः: devoted to fasting
• उपवास-परायणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपवास (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘उपवासे परायणः’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• तम्: him (that deity)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सप्त-अहः-द्वादश: for twelve weeks (lit. twelve seven-day periods)
• सप्त-अहः-द्वादश: Adhikarana (Measure/परिमाण)
• Type: Indeclinable
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + अहन्/अहः (प्रातिपदिक) + द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पाठभेद/सन्धि-समस्या: ‘सप्तर्मार्द्वादश’ इत्यत्र सम्भाव्यः पाठः ‘सप्ताह-द्वादश’ (१२ सप्ताहाः) वा ‘सप्त-अहः-द्वादश’ (१२ सप्तदिन-समूहाः); अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग

• क्रमात्: in due order, successively
• क्रमात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘क्रमेण/अनुक्रमेण’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सुतम्: a son
• सुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रेष्ठम्: excellent
• श्रेष्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सुत-विशेषण)

• स्व-वंशस्य: of his own lineage
• स्व-वंशस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य वंशः)

• विवर्धनम्: (one who is) an increaser
• विवर्धनम्: Visheshana (Apposition/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि + वर्ध् (धातु)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त (verbal noun/gerundive noun), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वर्धन-कारकं’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaṭāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (implied)

Visual Art Cues

Scene: At sunrise on Saptamī-Sunday, a fasting devotee offers arghya to Vaṭāditya; ritual assistants arrange offerings in a ‘sevenfold’ and ‘twelvefold’ sequence; the sun’s rays fall directly on the icon.

Characters & Entities

• Vaṭāditya
• Sūrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When devotion is joined with disciplined observance and proper ritual order, the deity’s grace manifests as family welfare and continuity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vaṭāditya tīrtha—Sūrya worship associated with the sacred vaṭa (banyan).

What ritualistic prescription is mentioned?

Fasting on Saptamī when it is Sunday and worshipping Vaṭāditya with devotion according to a prescribed sequence (sevenfold and twelvefold order as stated).