Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चकार परया भक्त्या तत्पादाब्जमनुस्मरन् । तथा तस्य तु भार्या या नाम्ना शाकंभरी स्मृता

Transliteration

cakāra parayā bhaktyā tatpādābjamanusmaran | tathā tasya tu bhāryā yā nāmnā śākaṃbharī smṛtā

Translation

С высочайшей бхакти, памятуя лотосные стопы Господа, он совершил предписанное деяние. И его жена, известная под именем Шакамбхари, поступила так же.

Word by Word

• चकार: did, performed
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• परया: with supreme
• परया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भक्त्या इत्यस्य विशेषणम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: of him/that (guru)
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; पादाब्जम् इत्यस्य सम्बन्धः

• पादाब्जम्: lotus-feet
• पादाब्जम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (पादः एव अब्जम् = lotus-like foot)

• अनुस्मरन्: remembering
• अनुस्मरन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु√स्मृ (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘सः’ (remembering)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (thus/likewise)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• या: who
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-या (relative pronoun)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शाकंभरी: Śākaṃbharī
• शाकंभरी: Samjna/Predicate (संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: शाकंभरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा

• स्मृता: remembered/called
• स्मृता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भार्या इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgarakhaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nimbēśvara (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Duḥśīla performs worship with intense remembrance of the Lord’s lotus-feet; beside him stands his wife Śākaṃbharī, mirroring his devotion and participating in the rite.

Characters & Entities

• Śākaṃbharī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded remembrance of the Lord’s feet, done with intense devotion, sanctifies one’s actions and life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya, within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream (Nimbēśvara–Śākaṃbharī context).

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse emphasizes bhakti and continuous remembrance (anusmaraṇa) as the inner discipline accompanying righteous acts.