Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

तारुण्ये वर्तमानो यः शांतः सोऽत्र निगद्यते । धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते

Transliteration

tāruṇye vartamāno yaḥ śāṃtaḥ so'tra nigadyate | dhātuṣu kṣīyamāṇeṣu śamaḥ kasya na jāyate

Translation

Тот, кто, пребывая в юности, хранит умиротворение, поистине именуется здесь необыкновенным; ибо когда телесные составы истощаются, в ком не рождается спокойствие?

Word by Word

• तारुण्ये: in youth
• तारुण्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तारुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• वर्तमानः: being, existing (present)
• वर्तमानः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर्त् (धातु) + वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमान-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (यः इति)

• यः: who
• यः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• शान्तः: calm, pacified
• शान्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शम् (धातु) + शान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• सः: he
• सः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• निगद्यते: is said/declared
• निगद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु) + नि (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• धातुषु: in the bodily constituents/elements
• धातुषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; अधिकरण

• क्षीयमाणेषु: while (they are) wasting away
• क्षीयमाणेषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षि (धातु) + क्षीयमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शानच्-प्रत्यय (present passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (धातुषु इति)

• शमः: calmness, tranquility
• शमः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कस्य: of whom
• कस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• जायते: arises, is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Unknown ascetic/teacher

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A split symbolic tableau: on one side, a vigorous youth seated in meditation; on the other, an aged figure with stooped posture—both calm—while the guru points to the contrast, teaching that early śama is rare.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Peace in youth is the true marvel; calmness that comes only with bodily decline is common, but early restraint reflects real inner awakening.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it highlights śama (inner restraint) as a spiritual prerequisite.