Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 165

Devanagari script

नियुक्ता कामधर्मेण ह्यनिच्छंती बलान्मया । विप्रः प्रातर्जजागार पिता तस्यास्ततः परम्

Transliteration

niyuktā kāmadharmeṇa hyanicchaṃtī balānmayā | vipraḥ prātarjajāgāra pitā tasyāstataḥ param

Translation

Хотя она и не желала, я принудил ее к актам страсти. Затем, впоследствии, ее отец — брахман — проснулся утром.

Word by Word

• नियुक्ता: appointed/compelled
• नियुक्ता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि-युज् (धातु) → नियुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः (past passive participle)

• कामधर्मेण: by the law/way of desire (lust)
• कामधर्मेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम-धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य धर्मः)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अनिच्छन्ती: not willing
• अनिच्छन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इष् (धातु) → इच्छन्ती; न + इच्छन्ती (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शतृ-प्रत्यय (वर्तमानकाले वर्तमानकृदन्तः), नकार-निषेधः

• बलात्: by force
• बलात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अव्ययीभावार्थे—‘बलात्’ = बलपूर्वकं (ablative of cause/manner)

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन

• विप्रः: the brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• जजागार: awoke
• जजागार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जागृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• पिता: the father
• पिता: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/कारणवाचक (then/thereafter)

• परम्: afterwards
• परम्: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः (adverbial accusative) = ‘afterwards/further’

Speaker

Ghaṃṭaka (continuing first-person account)

Visual Art Cues

Scene: A dark, morally charged scene implied rather than explicit: the perpetrator’s forceful intent contrasted with the maiden’s unwillingness; then dawn with the brāhmaṇa father awakening, sensing loss.

Characters & Entities

• Ghaṃṭaka
• Bhārgavī
• Bhārgava (her father, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Forcing another into kāma is grave adharma; such acts precipitate swift karmic reaction and social rupture.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is part of a tīrtha-framed moral narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse establishes the wrongdoing that leads to curse and repentance.