Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 268›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

धरादाने महाराज वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । नैव पंचपलादर्वाक्प्रदातव्या कथञ्चन । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोद्भवाः । समुद्राः सप्त चैतांस्तु कक्षायां तत्र दर्शयेत्

Transliteration

dharādāne mahārāja vittaśāṭhyaṃ vivarjayet | naiva paṃcapalādarvākpradātavyā kathañcana | lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalodbhavāḥ | samudrāḥ sapta caitāṃstu kakṣāyāṃ tatra darśayet

Translation

При даровании Земли, о великий царь, следует оставить всякий обман в отношении богатства. Ни в коем случае нельзя подносить образ земли весом менее пяти пал. Там надлежит изобразить семь океанов — рожденных из соли, сока сахарного тростника, хмельного напитка, гхи, простокваши, молока и воды — расположив их поясами, окружающими кругом.

Word by Word
धरादानेin the gift of land
धरादाने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/7th case), एकवचन; तत्पुरुष (धरायाः दानम्)
महाराजO great king
महाराज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् राजा)
वित्तशाठ्यम्deceit regarding wealth
वित्तशाठ्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवित्त (प्रातिपदिक) + शाठ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/2nd case), एकवचन; तत्पुरुष (वित्ते शाठ्यम्)
विवर्जयेत्should avoid
विवर्जयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवर्ज् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्गः—वि
नnot
न:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
एवindeed/at all
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
पंचपलात्than five palas
पंचपलात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootपंच (संख्या-प्रातिपदिक) + पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/5th case), एकवचन; द्विगु (पञ्च पलानि)
अर्वाक्less (below)
अर्वाक्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formदिशा/परिमाणवाचक-अव्यय (adverb: below/less than)
प्रदातव्याshould be given
प्रदातव्या:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-दा (धातु) + तव्यत् (कृत् प्रत्यय) → प्रदातव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाव्य/कर्तव्य (gerundive: should be given)
कथञ्चनin any way (at all)
कथञ्चन:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन (अव्यय)
Formनिषेध-प्रयोगे 'कदापि/कथमपि' अर्थे अव्यय (at all/in any way)
लवणsalt
लवण:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
इक्षुsugarcane
इक्षु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइक्षु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
सुराliquor
सुरा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
सर्पिःghee
सर्पिः:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
दधिcurd
दधि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदधि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
दुग्धmilk
दुग्ध:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदुग्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
जलwater
जल:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)
उद्भवाःarisen from (i.e., consisting of)
उद्भवाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-भू (धातु) + अच् (कृत्) → उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (arisen/produced)
समुद्राःoceans
समुद्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे (समुद्रान् विशेषयति)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एतान्these
एतान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)
कक्षायाम्in the armpit/at the side (tucked at the waist)
कक्षायाम्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
दर्शयेत्should show
दर्शयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच् (causative sense: cause to see/show) implied by usage
Speaker

Bhartṛyajña (continuing procedural instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gautameśvara (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A circular earth-model with seven concentric ocean-belts labeled by substance (salt, sugarcane-juice, liquor, ghee, curds, milk, water), while the teacher warns against deceit and shows a minimum weight standard.

Characters & Entities
S
Seven Oceans (Sapta-samudra)

FAQs

Charity must be free from deceit; symbolic rites gain power when the donor is honest and the offering is not trivialized.

The broader passage belongs to the Gautameśvara tīrtha setting within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Avoid wealth-deceit; do not donate an earth-model under five palas; depict the seven oceans as concentric belts on the model.

←Previous Verse
Next Verse→