Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

Transliteration

nṛpottamasya rājarṣerdattvāśīrbhiḥ samanvitān | rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prajagmuste nijāśramān

Translation

Даровав благословения тому лучшему из царей — царственному риши (раджарши), они совершили ночное бдение и затем отправились в свои ашрамы.

Word by Word

• नृपोत्तमस्य: of the best king
• नृपोत्तमस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठः नृपः)

• राजर्षेः: of the royal sage
• राजर्षेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having given’

• आशीर्भिः: with blessings
• आशीर्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आशीस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• समन्वितान्: endowed; accompanied
• समन्वितान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (कृदन्त; सम् + अनु + √इ (धातु), क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तान्/ते—those endowed)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; कालाधिकरणम्

• जागरणम्: vigil; staying awake
• जागरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having done’

• प्रजग्मुः: they went
• प्रजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्यतः), प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• निजाश्रमान्: to their own hermitages
• निजाश्रमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निज (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (निजः आश्रमः)

Speaker

Narrator (context indicates Bhartṛyajña continuing the account to the king)

Visual Art Cues

Scene: Sages surround a lamp-lit shrine through the night, chanting; at dawn they bless a royal sage/king and walk back toward forest hermitages with staffs and waterpots.

Characters & Entities

• Royal sage (rājarṣi)
• Munis (Sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with sages and observing sacred vigil are portrayed as dharmic acts that culminate in blessings and spiritual order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; the setting is the broader Tīrthamāhātmya of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Night vigil (jāgaraṇa) is explicitly mentioned.