Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

इत्युक्त्वा ता परिक्रम्य तस्या देहे लयं गतः । साऽपि गर्भे दधाराथ सुरभिस्तदनन्तरम्

Transliteration

ityuktvā tā parikramya tasyā dehe layaṃ gataḥ | sā'pi garbhe dadhārātha surabhistadanantaram

Translation

Сказав так, он совершил вокруг неё прадакшину и затем вошёл в растворение (лая) внутри её тела. После этого Сурабхи, в свой черёд, зачала его в своём чреве.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker (Avyaya/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• ताः: them
• ताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; सर्वनाम

• परिक्रम्य: having circumambulated
• परिक्रम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: परि-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (ल्यप्) अव्यय (absolutive); अर्थः—परिक्रम्य = having circumambulated

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• देहे: in (her) body
• देहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• लयम्: dissolution/merging
• लयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• गतः: went/entered
• गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Particle (Avyaya/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• गर्भे: in the womb
• गर्भे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• दधार: bore/held
• दधार: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (Avyaya/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• सुरभिः: Surabhi
• सुरभिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुरभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तत्: thereafter/then
• तत्: Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म) एकवचन; सर्वनाम; (अव्ययवत् प्रयोगः—‘तत्’ = then/thereafter)

• अनन्तरम्: immediately after
• अनन्तरम्: Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् अव्ययप्रयोगः; क्रियाविशेषण (immediately after)

Speaker

Narrator (within Brahma–Nārada Saṃvāda frame)

Visual Art Cues

Scene: A devotee completes circumambulation around Surabhi/Devī, then his form becomes a stream of light entering her body; in the next moment, Surabhi is shown with a luminous womb, signifying conception and impending restoration.

Characters & Entities

• Surabhi
• Deveśa (implied)
• Devi (implied)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Circumambulation and surrender culminate in divine reconstitution—symbolizing protection and rebirth under sacred, goddess-centered power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya in Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Parikramā (circumambulation) is explicitly mentioned, presented as an act of reverence within the sacred narrative.