Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

ऋद्धिमद्भवनं तस्य धनधान्यसमन्वितम् । सोऽपि धर्मरतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

Transliteration

ṛddhimadbhavanaṃ tasya dhanadhānyasamanvitam | so'pi dharmarato nityaṃ devatātithipūjakaḥ

Translation

Его дом был богат и благополучен, исполнен сокровищ и зерна. Но он неизменно пребывал в дхарме, почитая божеств и оказывая честь гостям.

Word by Word

• ऋद्धिमत्: prosperous, endowed with prosperity
• ऋद्धिमत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋद्धि (प्रातिपदिक) + मतुप् (मत्वर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मत्वर्थीय-प्रत्ययान्त

• भवनम्: house, dwelling
• भवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• धनधान्यसमन्वितम्: endowed with wealth and grain
• धनधान्यसमन्वितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + धान्य (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; √इ/√वृ?—सम्+अन्वि धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (धन+धान्य) + तत्पुरुषः (ताभ्यां समन्वितम्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• धर्मरतः: devoted to dharma
• धर्मरतः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + रत (कृदन्त; √रम् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—सप्तमी/तत्पुरुषार्थः (धर्मे रतः)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• देवताऽतिथिपूजकः: worshipper of deities and guests
• देवताऽतिथिपूजकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक) + अतिथि (प्रातिपदिक) + पूजक (प्रातिपदिक; √पूज् धातु, ण्वुल्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (देवता+अतिथि) + तत्पुरुषः (तयोः पूजकः)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A prosperous mansion with granaries and treasure, yet the householder stands in humility offering arghya and pādya to arriving guests while lamps burn before household deities.

Characters & Entities

• Devatās
• Atithi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity is sanctified by daily dharma—deity-worship and honoring guests—rather than mere accumulation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it reinforces the dharmic lifestyle that aligns with tīrtha-māhātmya benefits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular devatā-pūjā and atithi-satkāra (honoring guests) are explicitly stated.