Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

विष्णुमाश्रित्य तिष्ठंति चातुर्मास्ये समागते । सुपुष्टेनापि देहेन जीवितं तस्य शोभनम्

Transliteration

viṣṇumāśritya tiṣṭhaṃti cāturmāsye samāgate | supuṣṭenāpi dehena jīvitaṃ tasya śobhanam

Translation

Когда наступает Чатурмасье, те, кто пребывает, прибегнув к прибежищу Вишну, — лишь их жизнь поистине прекрасна, даже если тело сыто и крепко.

Word by Word

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; आश्रित्य-क्रियायाः कर्म

• आश्रित्य: having taken refuge (in)
• आश्रित्य: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया ‘having taken refuge’

• तिष्ठन्ति: they remain/stand
• तिष्ठन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• समागते: when it has arrived
• समागते: Adhikarana-viśeṣaṇa (Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (for चातुर्मास्ये)

• सुपुष्टेन: with a well-nourished
• सुपुष्टेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सु + पुष्ट (प्रातिपदिक; क्त-आधारित)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); अपि = even/also

• देहेन: body
• देहेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता (subject)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध

• शोभनम्: excellent/auspicious
• शोभनम्: Karta-predicative (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration typically via Sūta to sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A healthy, well-fed person stands before a Viṣṇu shrine; the ‘beauty’ is shown as an inner radiance arising from surrender—hands folded, calm face—while monsoon season symbols indicate Cāturmāsya; a protective aura of Viṣṇu surrounds the devotee.

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical well-being is secondary; true excellence of life is to take refuge in Viṣṇu, especially in the sacred Cāturmāsya period.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the praise centers on Cāturmāsya devotion to Viṣṇu.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional prescription: abiding in śaraṇāgati (refuge) in Viṣṇu during Cāturmāsya.