Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

श्राद्धे भुक्त्वाथ दत्त्वा वा यः श्राद्धं कुरुतेल्पधीः । स्वाध्यायं पितरस्तस्य यावत्संवत्सरं नृप । व्यर्थश्राद्धफलाः संतः पीड्यंते क्षुत्पिपासया

Transliteration

śrāddhe bhuktvātha dattvā vā yaḥ śrāddhaṃ kurutelpadhīḥ | svādhyāyaṃ pitarastasya yāvatsaṃvatsaraṃ nṛpa | vyarthaśrāddhaphalāḥ saṃtaḥ pīḍyaṃte kṣutpipāsayā

Translation

О царь, если человек тупоумный, поев на шраддхе или совершив подношение шраддхи, вновь делает это неподобающим образом, как дело обыденное, то в течение целого года его Питри остаются без плода той шраддхи и мучимы голодом и жаждой.

Word by Word

• श्राद्धे: at/in śrāddha
• श्राद्धे: Adhikarana (Location/domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु; भक्षणे)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त: ‘having eaten’

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक/क्रमसूचक (then/thereupon)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु; दाने)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त: ‘having given’

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक

• श्राद्धम्: śrāddha
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु; करणे)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अल्प-धीः: a dull-witted person
• अल्प-धीः: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अल्प (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (अल्पा धीः यस्य सः = one of little understanding)

• स्वाध्यायम्: Vedic study
• स्वाध्यायम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वाध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• पितरः: ancestors
• पितरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• यावत्: as long as
• यावत्: Sambandha (Extent marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधिपर्यन्तबोधक

• संवत्सरम्: a year
• संवत्सरम्: Karma (Extent/अवधि-कर्म)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• व्यर्थ-श्राद्ध-फलाः: having fruitless śrāddha-results
• व्यर्थ-श्राद्ध-फलाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यर्थ (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (व्यर्थं श्राद्धफलम् येषां ते)

• सन्तः: being
• सन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत् (कृदन्त; √अस् सत्तायाम्, शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (being)

• पीड्यन्ते: are afflicted
• पीड्यन्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पीड् (धातु; पीडने)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• क्षुत्-पिपासया: by hunger and thirst
• क्षुत्-पिपासया: Karana (Instrument/cause/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (क्षुत् च पिपासा च)

Speaker

Bhartṛyajña (didactic narration addressed to a king, ‘nṛpa’)

Skanda Dialogue

Listener: King (explicitly addressed: nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A compassionate tableau: pitṛs depicted as subtle ancestral figures appearing thirsty and hungry, while the performer is shown confused or careless near the śrāddha setup; a contrasting corner shows the correct, attentive performance restoring calm.

Characters & Entities

• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rituals for ancestors must be done with understanding and correct discipline; careless repetition or impropriety nullifies the intended benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The injunction is situated within Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not perform Śrāddha in a confused/improper manner after participating as eater or donor; otherwise the Pitṛ-benefit is obstructed.