Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः कथंचित्स महातपाः । ब्राह्मणस्त्वं वसिष्ठेन ततो वैरमजायत

Transliteration

brāhmaṇyārthe na samproktaḥ kathaṃcitsa mahātapāḥ | brāhmaṇastvaṃ vasiṣṭhena tato vairamajāyata

Translation

Хотя он был великим подвижником, Васиштха никак не признал его в вопросе брахманского статуса, не сказав: «ты — брахман»; оттого и возникла вражда.

Word by Word

• ब्राह्मण्यार्थे: for the purpose of brahminhood
• ब्राह्मण्यार्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण्य-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्राह्मण्यस्य अर्थः)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• सम्प्रोक्तः: was told/was instructed
• सम्प्रोक्तः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-√वच् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• कथंचित्: somehow
• कथंचित्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथंचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• महातपाः: the great ascetic
• महातपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महातपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् तपाः यस्य)

• ब्राह्मणः: a brahmin
• ब्राह्मणः: Predicate (Pratijna/प्रत्ययार्थ)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• वसिष्ठेन: by Vasiṣṭha
• वसिष्ठेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• ततः: thereupon/then
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• वैरम्: enmity
• वैरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अजायत: arose
• अजायत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Rohitāśva

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha withholds acknowledgment; Viśvāmitra, austere and wounded, turns inward toward tapas—fire of resolve replacing the fire of anger.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External recognition and inner attainment can clash; Purāṇic dharma emphasizes transformation through tapas and righteous practice over mere labels.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the backstory within the tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it frames the emotional and dharmic tension that precedes the teaching of a vrata.