Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

ततः सुप्तो महाभागाः स प्रबुद्धः पुनर्यदा । प्रभाते वीक्षते गात्रं यावत्कुष्ठविवर्जितम्

Transliteration

tataḥ supto mahābhāgāḥ sa prabuddhaḥ punaryadā | prabhāte vīkṣate gātraṃ yāvatkuṣṭhavivarjitam

Translation

Затем тот счастливый человек уснул; и когда на рассвете снова пробудился, он взглянул на своё тело и увидел, что оно полностью свободно от проказы.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Discourse marker (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• सुप्तः: having slept/asleep
• सुप्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) → सुप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• महाभागः: the fortunate one
• महाभागः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (महा + भाग) कर्मधारय; संबोधनार्थे/विशेषणार्थे

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रबुद्धः: awakened
• प्रबुद्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र+बुध् (धातु) → प्रबुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (अधिकरण-कालय)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-सम्बन्ध (when)

• प्रभाते: in the morning
• प्रभाते: Adhikarana (अधिकरण-कालय)
• Type: Noun
• Root: प्रभात (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वीक्षते: sees/looks at
• वीक्षते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• गात्रम्: body/limb
• गात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यावत्: to the extent that
• यावत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-सूचक (as much as/so that)

• कुष्ठविवर्जितम्: free from leprosy
• कुष्ठविवर्जितम्: Karma (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठ + विवर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कुष्ठस्य विवर्जितम्) षष्ठी-तत्पुरुष; विशेषण (गात्रम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: At dawn, the man awakens in a simple dwelling and gazes at his limbs in disbelief and joy: the marks of leprosy are gone, skin restored and luminous.

Characters & Entities

• kuṣṭha (leprosy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s grace can remove even deep afflictions, symbolizing the cleansing of sin and suffering through sacred contact and divine favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A puṇya-kuṇḍa/tīrtha in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya (Adhyāya 212), later linked explicitly with Bhāskara worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied tīrtha-contact leading to purification; explicit prescriptions (snāna/pūjā) appear in later verses of the passage.