Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

Transliteration

etatte sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi narottama | dvitīyā jāyate śuddhiryathā naṣṭānvaye dvije | tasmādvada mahārāja yadbhūyaḥ śrotumarhasi

Translation

Я рассказал тебе всё, о чём ты спрашивал, о лучший из людей, — как возникает вторая чистота даже для дваждырожденного, чей род стал неясным. Поэтому, о великий царь, говори: что ещё ты желаешь услышать?

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी-विभक्ति (4th/6th), एकवचन; अत्र चतुर्थी (to you)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• आख्यातम्: has been explained
• आख्यातम्: Kriya (Result state)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय

• यत्: which (that)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक

• पृष्टः: asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम्-सम्बन्धी

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन

• नरोत्तम: O best of men
• नरोत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नर-उत्तम (प्रातिपदिक; नर + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• द्वितीया: second
• द्वितीया: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (शुद्धिः)

• जायते: arises/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• शुद्धिः: purification
• शुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यथा: as/how
• यथा: Sambandha (Manner marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (as/how)

• नष्ट: lost
• नष्ट: Adhikarana (Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अन्वये)

• अन्वये: in lineage/descent
• अन्वये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• द्विजे: in the case of a Brahmin (twice-born)
• द्विजे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Inference marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-रूपेण अव्यय (ablatival adverb), हेत्वर्थ (therefore)

• वद: tell/speak
• वद: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महा-राजन् (प्रातिपदिक; महा + राजन्)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक

• भूयः: further/again
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरर्थक (again/more)

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), अव्ययभाव

• अर्हसि: you deserve/are fit
• अर्हसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Viśvāmitra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (narottama)

Visual Art Cues

Scene: A teacher-sage (Bhartṛyajña) finishing his explanation to a king; the king leans forward to ask further questions; calm closure with an invitation to continue the discourse.

Characters & Entities

• Mahārāja
• Dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when social markers like lineage are obscured, dharma provides a path for restoration and renewed purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named in this verse; it functions as a transition within the Tīrthamāhātmya narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

It references the doctrine of “second purity” (renewed śuddhi) for a dvija with lost lineage, without detailing the steps in this particular verse.