Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा प्रोवाच लक्ष्मणः । कुरु मे निग्रहं तावद्गच्छ तीर्थं ततः प्रभो

Transliteration

tataḥ saṃprasthitaṃ rāmaṃ dṛṣṭvā provāca lakṣmaṇaḥ | kuru me nigrahaṃ tāvadgaccha tīrthaṃ tataḥ prabho

Translation

Тогда, увидев, что Рама собирается в путь, Лакшмана сказал: «Удержи меня на миг; затем ступай к тому тиртхе, к святому броду, о Владыка».

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/हेतुवाचक (then/thereupon)

• संप्रस्थितम्: departed/setting out
• संप्रस्थितम्: Karman (Object of seeing/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + स्था (धातु); संप्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• रामम्: Rāma
• रामम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having seen)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• कुरु: do
• कुरु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• मे: for me/to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन (enclitic)

• निग्रहम्: restraint/check
• निग्रहम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• तावत्: for the time being
• तावत्: Kala (Duration/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (for so long/for the time being)

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थम्: to the sacred ford/pilgrimage spot
• तीर्थम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (thereafter/then)

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Lakṣmaṇa

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Tīrtha (the sacred bathing place)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and purification are to be paired with mastery over impulse and disciplined conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same tīrtha under discussion in this adhyāya; the verse points toward going there for the prescribed act.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proceeding to the tīrtha for the intended rite (snāna described in surrounding verses).