Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

तं श्रुत्वा प्रस्थितं भूपमानर्तः स्वपुरं प्रति । पृष्ठतोऽनुययौ तस्य व्याघो टनकृते तदा

Transliteration

taṃ śrutvā prasthitaṃ bhūpamānartaḥ svapuraṃ prati | pṛṣṭhato'nuyayau tasya vyāgho ṭanakṛte tadā

Translation

Услышав это, царь Анартхи отправился в свой город; и тогда сзади за ним пошёл тигр — в тот миг, словно ради досады и притеснения.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive: having heard)

• प्रस्थितम्: having departed
• प्रस्थितम्: कर्म (Object-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; (having set out)

• भूपम्: the king
• भूपम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• आनर्तः: Ānarta (the man from Ānarta)
• आनर्तः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; देश/जनपदवाचकः (a man of Ānarta)

• स्वपुरम्: his own city
• स्वपुरम्: कर्म (Goal/Object)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (own city)

• प्रति: towards
• प्रति: सम्बन्ध (Directional)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्ययम्/पूर्वपद-निपातः (preposition: towards)

• पृष्ठतः: from behind
• पृष्ठतः: सम्बन्ध (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place: from behind/behind)

• अनुययौ: followed
• अनुययौ: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: अनु + या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• व्याघः: a tiger
• व्याघः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• टनकृते: for roaming/wandering
• टनकृते: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Noun
• Root: टन (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: कृते (क्त-प्रत्ययान्त ‘कृत’ शब्दस्य सप्तमी/locative एकवचनम्) प्रयोगः; समासः—तत्पुरुषः (ṭana-kṛte: for the sake of roaming/wandering)

• तदा: then
• तदा: सम्बन्ध (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (then)

Speaker

Unspecified narrator voice (Purāṇic narration within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king departs his city with attendants; in the rear shadows, a tiger follows stealthily, suggesting impending confrontation or divine test.

Characters & Entities

• Ānarta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha narratives often show how unseen forces test travelers and rulers, setting the stage for the protective or transforming power of a sacred locale.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; the exact tīrtha is not named in this single line but is developed in the surrounding passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is narrative movement introducing a test or omen.